Microsoft Việt Nam vừa công bố Báo cáo Phòng thủ Kỹ thuật số 2026, ghi nhận Việt Nam đứng thứ 7 tại châu Á - Thái Bình Dương và thứ 20 toàn cầu trong số các quốc gia có khách hàng bị ảnh hưởng thường xuyên nhất bởi hoạt động đe dọa mạng, trong nửa đầu năm 2026.
Một trong những vấn đề đáng chú ý là khoảng cách giữa tốc độ tấn công và khả năng khắc phục của doanh nghiệp. Thời gian trung vị từ khi một lỗ hổng bảo mật được phát hiện trong thực tế đến khi bị khai thác đã giảm xuống dưới 24 giờ, trong khi nhiều tổ chức cần từ 30 đến 60 ngày để xử lý các lỗ hổng nghiêm trọng. Gần 40.000 lỗ hổng bảo mật mới được công bố chỉ trong nửa đầu năm 2026.
Khi tài khoản cá nhân trở thành con đường để tin tặc xâm nhập
Không phải lúc nào tin tặc cũng cần phá hệ thống bảo mật để tấn công doanh nghiệp. Nhiều trường hợp, chúng lợi dụng chính tài khoản thật của nhân viên hoặc dụ người dùng tự thực hiện những thao tác có hại. Các cách thức này chiếm tới 73,3% số lần tin tặc tìm cách xâm nhập vào hệ thống ngay từ đầu.
Đáng chú ý, lừa đảo trực tuyến (phishing) chiếm 23% số vụ xâm nhập được ghi nhận trong năm qua, tăng mạnh so với mức 7% của năm trước. Với hình thức này, “kẻ tấn công” thường giả mạo email, tin nhắn hoặc trang web đáng tin cậy để dụ người dùng cung cấp thông tin đăng nhập hoặc bấm vào đường dẫn độc hại.
Trong các vụ xâm nhập ban đầu, có 30% trường hợp xuất phát từ việc người dùng làm theo hướng dẫn của “kẻ tấn công”, trong khi 20% liên quan đến việc sử dụng tài khoản hợp lệ.
Trong số các vụ tin tặc xâm nhập bằng tài khoản hợp lệ, 52,2% tiếp tục dẫn đến việc đánh cắp thông tin đăng nhập. Nhờ đó, chúng có thể tìm cách truy cập thêm những tài khoản hoặc hệ thống khác của doanh nghiệp.
Nguy hiểm hơn, khi tin tặc sử dụng tài khoản thật và những công cụ vốn được phép hoạt động trong hệ thống, việc phát hiện chúng trở nên khó khăn hơn. Các hoạt động đáng ngờ có thể trông giống như công việc bình thường của nhân viên, khiến tin tặc có thêm thời gian hoạt động trước khi bị phát hiện. Tình trạng này đã khiến thời gian phát hiện “kẻ tấn công” kéo dài ở nhiều lĩnh vực.
Một cuộc tấn công có thể gây gián đoạn trên diện rộng
Rủi ro không dừng lại ở hệ thống bị xâm nhập ban đầu. Khi dữ liệu, ứng dụng, dịch vụ đám mây, chuỗi cung ứng phần mềm và hệ thống AI liên kết chặt chẽ, một sự cố có thể kéo theo đánh cắp dữ liệu, gián điệp mạng, tấn công bằng mã độc tống tiền hoặc gián đoạn dịch vụ thiết yếu.
Một ví dụ là các lệnh độc hại kiểu ClickFix (thủ đoạn lừa người dùng tự thực hiện lệnh độc hại) đã được thực thi trên hơn 1,1 triệu thiết bị trong giai đoạn từ tháng 2 đến tháng 5/2026, tăng gấp 8 lần.
Các nhóm tội phạm mạng và tác nhân cấp quốc gia cũng ngày càng sử dụng chung những điểm xâm nhập như tài khoản bị chiếm quyền, ứng dụng bị lộ và công cụ quản trị hợp pháp, khiến việc xác định bản chất cuộc tấn công trở nên khó khăn hơn.
Các cơ quan chính phủ và lĩnh vực dịch vụ công là nhóm chịu ảnh hưởng lớn nhất, chiếm 27% tổng số hoạt động đe dọa mạng được quan sát trên toàn cầu, tăng từ 17% của năm trước. Đây cũng là nhóm mục tiêu thường xuyên bị nhắm tới nhất trong các hoạt động tấn công có liên quan đến quốc gia, do nắm giữ dữ liệu nhạy cảm và vận hành nhiều dịch vụ thiết yếu.
Giám đốc Công nghệ của Microsoft Việt Nam cho rằng, nếu tận dụng được, AI sẽ giúp các tổ chức, doanh nghiệp nâng cao năng lực phòng thủ trước các rủi ro trong thời kỳ mới.
Ông Phan Hồng Sơn, Giám đốc Công nghệ Microsoft Việt Nam cho biết: “An ninh mạng đã bước sang một kỷ nguyên mới với AI, nơi các cuộc tấn công diễn ra ở tốc độ của máy móc và tác động của một sự cố có thể lan rộng trên toàn bộ hệ sinh thái số”.
Ông Sơn cũng cho rằng, các tổ chức cần vừa bảo vệ AI, vừa tận dụng công nghệ này để nâng cao năng lực phòng thủ, phát hiện sớm và ứng phó nhanh hơn khi sự cố xảy ra.
Để hạn chế rủi ro, các tổ chức cần ưu tiên bảo vệ danh tính bằng xác thực mạnh, xác thực đa yếu tố chống lừa đảo và kiểm soát quyền truy cập theo mô hình Zero Trust. Đồng thời, doanh nghiệp cần xây dựng phương án duy trì hoạt động và phục hồi khi xảy ra sự cố, thay vì chỉ tập trung ngăn chặn tấn công.
Việc ứng dụng AI cũng đòi hỏi các biện pháp bảo mật tương ứng, bao gồm kiểm soát dữ liệu, ứng dụng, hạ tầng, chuỗi cung ứng, danh tính và quyền truy cập của các tác nhân AI. Khả năng thu hồi quyền và kiểm soát mức độ tự chủ của AI agent cũng cần được tính đến, cùng các rủi ro như tấn công chèn lệnh.
