Trong dự thảo Quy hoạch tổng thể Thủ đô tầm nhìn 100 năm, khu vực hồ Gươm và vùng phụ cận được xác định là một trong những không gian trung tâm cần được tổ chức lại theo hướng tăng diện tích công cộng và nâng cao giá trị cảnh quan.
Khu phố cổ Hà Nội được xác định là vùng cần bảo tồn nghiêm ngặt. Ảnh: Thành Đạt
Theo định hướng quy hoạch, khu vực quảng trường Đông Kinh Nghĩa Thục và phía đông hồ Gươm sẽ được nghiên cứu mở rộng nhằm tạo thêm không gian sinh hoạt, vui chơi cho người dân và du khách. Việc mở rộng các quảng trường được kỳ vọng giúp giảm áp lực cho khu vực trung tâm vốn có mật độ sử dụng cao.
Để triển khai phương án này, một số cơ quan và đơn vị hiện đang hoạt động trong khu vực có thể phải di dời, nhường chỗ cho các không gian công cộng mới. Bên cạnh đó, hệ thống cảnh quan quanh hồ Gươm sẽ được chỉnh trang, đồng thời các công trình có giá trị lịch sử - văn hóa tiếp tục được bảo tồn và tôn tạo. Những tuyến phố bao quanh hồ như Đinh Tiên Hoàng, Lý Thái Tổ, Hàng Khay, Tràng Tiền và Tràng Thi sẽ được kiểm soát chặt chẽ về kiến trúc cũng như cảnh quan đô thị.
Các di tích và công trình mang tính biểu tượng của khu vực như đền Ngọc Sơn, đền Bà Kiệu, Bưu điện Hà Nội, Trung tâm thương mại Tràng Tiền hay tượng đài Cảm tử cho Tổ quốc quyết sinh nằm trong diện bảo vệ và chỉnh trang.
Quy hoạch cũng đặt mục tiêu tăng cường kết nối không gian hồ Gươm với các khu vực di sản quan trọng khác của Thủ đô như khu phố cổ, khu phố cũ, Hoàng thành Thăng Long và trục cảnh quan sông Hồng thông qua mạng lưới phố đi bộ, trục xanh và quảng trường.
Ở khu phố cũ Hà Nội, nơi tập trung nhiều công trình kiến trúc thời Pháp thuộc, thành phố định hướng tái thiết đô thị gắn với bảo tồn di sản. Cấu trúc không gian đô thị truyền thống gồm các quảng trường nhỏ, vườn hoa và hệ thống cây xanh sẽ được duy trì và khôi phục.
Cảnh quan quanh hồ Gươm sẽ được chỉnh trang
Một số tuyến phố mang giá trị kiến trúc đặc trưng như Bà Triệu, Phố Huế, Hàng Bài, Lê Duẩn, Hai Bà Trưng, Lý Thường Kiệt, Trần Hưng Đạo và Ngô Quyền được định hướng bảo tồn diện mạo đô thị. Nhiều công trình tiêu biểu của giai đoạn kiến trúc thuộc địa như: Nhà hát Lớn, ga Hàng Cỏ, Bảo tàng Lịch sử hay cầu Long Biên cũng nằm trong danh mục bảo tồn. Cùng với việc gìn giữ di sản, khu vực phố cũ được khuyến khích phát triển các loại hình dịch vụ du lịch, văn hóa, văn phòng và các hoạt động tài chính nhằm nâng cao giá trị kinh tế cho khu trung tâm.
Trong khi đó, khu phố cổ Hà Nội tiếp tục được xác định là vùng cần bảo tồn nghiêm ngặt về cấu trúc không gian. Quy hoạch đặt mục tiêu duy trì mạng lưới các tuyến phố nghề truyền thống, đồng thời quản lý chặt chẽ hoạt động xây dựng và cải tạo.
Các tuyến phố như Hàng Đào, Hàng Ngang, Hàng Đường, Đồng Xuân, Lương Văn Can, Cầu Gỗ, Chả Cá hay Hàng Lược vẫn giữ vai trò là trục thương mại gắn với nhà ở truyền thống. Nhiều công trình di tích và kiến trúc cổ trong khu vực như chợ Đồng Xuân, chợ Hàng Da, đền Bạch Mã, đình Hàng Bạc, nhà cổ 87 Mã Mây hay căn nhà số 46 Hàng Ngang cũng sẽ được bảo tồn và tôn tạo.
Đáng chú ý, thành phố định hướng cải tạo không gian bên trong các ô phố, tạo ra những khu vực sinh hoạt văn hóa và tổ chức lễ hội truyền thống, qua đó góp phần giữ gìn bản sắc của khu phố cổ trong bối cảnh phát triển đô thị dài hạn.
Bên cạnh đó, dự thảo Quy hoạch cũng xác định với khu nội đô lịch sử, quy hoạch nhấn mạnh nguyên tắc phát triển hài hòa giữa điều kiện tự nhiên, kinh tế, xã hội và đặc biệt là bảo tồn chiều sâu lịch sử trong từng không gian kiến trúc. Tâm điểm của chiến lược này là Hoàng thành Thăng Long (phường Ba Đình) được xác định là cảnh quan đặc thù cần thiết kế đô thị riêng biệt.
Phương án đề xuất bảo tồn toàn bộ vòng ranh giới lịch sử (bao gồm toàn bộ phần đất bao quanh các đường Lý Nam Đế, Phan Đình Phùng, Nguyễn Tri Phương, Trần Phú), chuyển hóa thành trung tâm văn hóa, giáo dục, du lịch quy mô quốc gia.
Hoàng thành Thăng Long được xác định là cảnh quan đặc thù cần thiết kế đô thị riêng biệt. Ảnh: T.Đ.
Không gian di sản sẽ được "kích hoạt" bằng công nghệ số, công nghệ ánh sáng và các hình thức trình diễn hiện đại nhằm tái hiện lịch sử, nâng cao trải nghiệm du khách và quảng bá hình ảnh Hà Nội ra quốc tế.
Vành đai xung quanh Hoàng thành Thăng Long sẽ được kiểm soát nghiêm ngặt về chiều cao và hình thái kiến trúc. Quy hoạch không cho phép các công trình cao tầng hoặc thiết kế phá vỡ tầm nhìn, nhằm bảo toàn tính toàn vẹn thị giác của di sản.
Ở cấp độ bảo tồn chiều sâu, Viện Quy hoạch - Xây dựng Hà Nội đề xuất phục dựng không gian Điện Kính Thiên và một số công trình theo kiến trúc cổ, đồng thời khôi phục các nghi lễ cung đình như lễ hội đèn Quảng Chiếu, lễ hội đền Đồng Cổ - những yếu tố góp phần tái tạo đời sống văn hóa hoàng cung.
Quy hoạch cũng đặt Hoàng thành Thăng Long trong mạng lưới di sản rộng hơn, kết nối với các di tích hoàng cung và di sản thế giới khác của Việt Nam, tạo thành hành lang văn hóa liên hoàn.
Theo phân vùng môi trường, khu bảo vệ nghiêm ngặt di tích được đề xuất khoảng 350 ha; vùng bảo vệ II sẽ áp dụng các tiêu chí hạn chế phát thải, hướng tới mô hình bảo tồn gắn với phát triển bền vững.
