Bộ Công an đề xuất bổ sung 7 tội danh mới trong Bộ luật Hình sự

Đề xuất nâng mức phạt tiền một số tội danh nhằm răn đe, phòng ngừa

Theo đó, tại Dự thảo Bộ luật Hình sự sửa đổi năm 2026, đối với nhóm tội phạm kinh tế, dự thảo không chỉ nâng ngưỡng giá trị thất thoát, trốn thuế hoặc bị thiệt hại, mà còn tăng gấp đôi mức phạt tiền (cả phạt tiền là hình phạt chính và hình phạt bổ sung).

Cụ thể, đối với Tội buôn lậu (Điều 188), dự thảo nâng ngưỡng giá trị hàng hóa phạm pháp từ 100 triệu đồng lên 200 triệu đồng; khung hình phạt tiền tối đa lên đến 30 tỷ đồng đối với pháp nhân thương mại phạm tội.

Tội sản xuất, buôn bán hàng cấm (Điều 190, 191), mức phạt tiền tối thiểu được nâng từ 100 triệu đồng lên 200 triệu đồng và mức phạt tiền tối đa nâng từ 1 tỷ đồng lên 2 tỷ đồng đối với cá nhân. Đối với pháp nhân thương mại, mức phạt tiền tối thiểu nâng từ 300 triệu đồng lên 600 triệu đồng và mức phạt tiền tối đa nâng từ 5 tỷ đồng lên 10 tỷ đồng.

Tội trốn thuế (Điều 200), dự thảo cũng nâng ngưỡng số tiền trốn thuế bị truy cứu trách nhiệm hình sự từ 100 triệu đồng lên 200 triệu đồng. Mức phạt tiền tối thiểu nâng từ 100 triệu đồng lên 200 triệu đồng; khung cao nhất nâng phạt tiền lên đến 9 tỷ đồng đối với cá nhân và 20 tỷ đồng đối với pháp nhân thương mại.

Tội cho vay lãi nặng trong giao dịch dân sự (Điều 201) điều chỉnh ngưỡng thu lợi bất chính cấu thành tội phạm từ 30 triệu đồng lên 100 triệu đồng và ở khung 1 mức phạt tiền tối thiểu nâng từ 50 triệu đồng lên 100 triệu đồng và mức phạt tiền tối đa nâng từ 200 triệu lên 400 triệu đồng.

Tội vi phạm quy định về quản lý, sử dụng tài sản Nhà nước gây thất thoát, lãng phí (Điều 219) và tội vi phạm quy định về đấu thầu gây hậu quả nghiêm trọng (Điều 222), dự thảo cũng nâng ngưỡng gây thiệt hại hoặc thất thoát tối thiểu để xử lý hình sự từ 100 triệu đồng lên 200 triệu đồng.

Theo Bộ Công an, việc nâng mức phạt tiền phù hợp với quy định của Hiến pháp (các vấn đề liên quan đến quyền con người phải được điều chỉnh bởi luật); đồng thời, phù hợp với xu hướng nâng cao mức xử lý vi phạm trong pháp luật về xử lý vi phạm hành chính.

Cơ quan soạn thảo cho biết, các quy định về mức phạt tiền trong nhiều tội danh của Bộ luật Hình sự hiện hành chưa phù hợp với sự biến động về giá cả, sự phát triển về điều kiện kinh tế - xã hội hiện nay so với thời điểm năm 2015 (mức lương cơ sở từ ngày 1/7/2013 đến 4/2016 là 1.150.000 đồng; hiện nay là 2.530.000 đồng; tăng gấp hơn 2 lần).

Bên cạnh đó, theo số liệu của cơ quan thống kê, GDP bình quân đầu người năm 2015 theo giá hiện hành ước đạt 45,7 triệu đồng/người, trong khi GDP bình quân đầu người năm 2025 ước đạt 125,5 triệu đồng/người.

Từ các cơ sở trên, dự thảo Bộ luật Hình sự cơ bản nâng gấp đôi mức phạt tiền trong cấu thành định tội, định khung hình phạt tại các tội danh để phù hợp với tình hình phát triển kinh tế, xã hội và phù hợp với khuyến nghị quốc tế đối với Việt Nam hiện nay. Đồng thời việc nâng cao mức phạt tiền cũng sẽ làm tăng tính răn đe, phòng ngừa tội phạm, đặc biệt là trong bối cảnh tình hình tội phạm vì mục đích lợi nhuận ngày càng diễn biến phức tạp.

Ảnh minh họa AI

Thu hẹp phạm vi áp dụng hình phạt tử hình

Để tiếp tục thể chế hóa quan điểm chỉ đạo của Đảng về việc nghiên cứu thu hẹp phạm vi áp dụng hình phạt tử hình, Dự thảo Bộ luật Hình sự sửa đổi năm 2026 đề xuất áp dụng hình phạt tử hình đối với 4 tội danh, giảm 6 tội danh so với hiện tại.

Dự thảo sẽ bỏ hình phạt tử hình ở 6 tội gồm: Tội bạo loạn (Điều 112); Tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi (Điều 142); Tội mua bán trái phép chất ma túy (Điều 251); Tội chống loài người (Điều 422); Tội phạm chiến tranh (Điều 423); bỏ 1 tội danh có hình phạt tử hình do nhập Tội khủng bố nhằm chống chính quyền nhân dân (Điều 113) vào Tội khủng bố (Điều 299). Như vậy, sẽ còn lại 4 tội danh còn hình phạt tử hình là: Tội phản bội Tổ quốc (Điều 107); Tội giết người (Điều 123); Tội khủng bố (Điều 299); Tội sản xuất trái phép chất ma túy (Điều 248).

Theo định hướng sửa đổi, hình phạt tử hình được đề xuất loại bỏ đối với một số tội danh, chỉ duy trì đối với những tội phạm đặc biệt nghiêm trọng, có tính chất nguy hiểm cao cho xã hội. Việc thu hẹp hình phạt tử hình cho thấy sự tiếp tục chuyển biến trong chính sách hình sự theo hướng đề cao giá trị con người, hạn chế hình phạt tước bỏ quyền sống, đồng thời bảo đảm tính nghiêm minh đối với những hành vi đặc biệt nguy hiểm. Đây là sự thể hiện nhất quán nguyên tắc nhân đạo trong chính sách hình sự của Nhà nước ta.

Dự thảo cũng bổ sung 7 tội danh mới gồm: Tội vi phạm quy định về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng (Điều 182); Tội xâm phạm dữ liệu cá nhân (Điều 281); Tội cản trở hoạt động bảo vệ dữ liệu cá nhân (Điều 282); Tội vi phạm quy định về tài sản mã hóa và thị trường tài sản mã hóa (Điều 191); Tội phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt (Điều 291); Tội tài trợ phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt (Điều 292); Tội thành lập hoặc tham gia nhóm tội phạm có tổ chức (Điều 311).

Điều này nhằm kịp thời đấu tranh với các hành vi nguy hiểm cho xã hội mới phát sinh nhất là các tội phạm liên quan đến quyền lợi người tiêu dùng, dữ liệu cá nhân, công nghệ cao, không gian mạng, tài sản mã hóa, phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt...

Mở rộng áp dụng hình phạt cải tạo không giam giữ

Bên cạnh đó, dự thảo mở rộng áp dụng hình phạt cải tạo không giam giữ đối với 10 tội danh phù hợp với xu hướng quốc tế khuyến khích phát triển các biện pháp không giam giữ. Cơ quan soạn thảo cũng cho rằng, việc mở rộng áp dụng hình phạt cải tạo không giam giữ có tác động tích cực đến người phạm tội, hạn chế ảnh hưởng đến việc làm, thu nhập, quan hệ gia đình, thể hiện chính sách nhân văn, nhân đạo của Bộ luật Hình sự.

Dự thảo bổ sung quy định về tổ chức tội phạm và bổ sung quy định cụ thể để xử lý hình sự đối với hành vi thành lập hoặc tham gia tổ chức tội phạm, qua đó nhằm phòng ngừa tội phạm, góp phần nâng cao hiệu quả trong công tác phát hiện, xử lý hành vi vi phạm.

Đồng thời bổ sung quy định trong thời gian chấp hành hình phạt cải tạo không giam giữ người bị kết án vi phạm nghĩa vụ thì Tòa án có thể quyết định chuyển hình phạt cải tạo không giam giữ thành hình phạt tù.

Việc bổ sung quy định cho phép tòa án chuyển hình phạt cải tạo không giam giữ thành hình phạt tù khi người bị kết án cố ý vi phạm nghĩa vụ, nhằm bảo đảm tính nghiêm minh, hiệu lực thi hành bản án, ngăn chặn tình trạng lợi dụng chính sách khoan hồng của Nhà nước để trốn tránh nghĩa vụ phải thực hiện.