Đền Văng Lin tọa lạc tại bản Văng Lin, xã Yên Hòa, tỉnh Nghệ An. Ngôi đền nhỏ nằm giữa không gian yên tĩnh, xung quanh là nhiều cây cổ thụ tỏa bóng, phía trước có con suối hiền hòa chảy quanh năm.
Hội đền Văng Lin thu hút đông đảo du khách thập phương. Ảnh: Cổng thông tin Yên Hoà
Theo Cổng thông tin điện tử xã Yên Hòa, đây là ngôi đền cổ có từ lâu đời và được người dân địa phương xem là nơi linh thiêng. Sự ra đời của đền gắn liền với quá trình người Thái đến khai phá, định cư tại vùng đất này.
Các bậc cao niên cho biết, bản Văng Lin là một bản Thái cổ, hình thành từ trước thế kỷ 18. Trải qua nhiều thế hệ, đến nay, trong bản đã có nhiều dòng họ sinh sống từ 10-11 đời.
Để tưởng nhớ những bậc tiền nhân có công khai khẩn đất đai, dựng bản lập mường, người dân lập đền Văng Lin thờ 3 vị: Xổng Nguyên, Xổng Thài và Xổng Dương.
Trước đây, đền được xây dựng khá kiên cố, nền lát đá vững chãi. Đến những năm 1960, công trình vẫn còn gần như nguyên vẹn. Tuy nhiên, theo thời gian và biến động lịch sử, ngôi đền dần xuống cấp, hư hỏng và hiện chỉ còn lại nền cũ.
Theo lời kể của các bậc cao niên trong bản, đền Văng Lin từ lâu được người dân xem là nơi linh thiêng. Mỗi khi trong bản có việc lớn hoặc gặp khó khăn, bà con thường đến đền dâng lễ, cầu mong bình an. Những câu chuyện được truyền lại qua nhiều thế hệ càng khiến ngôi đền trở thành điểm sinh hoạt văn hóa, tín ngưỡng quen thuộc của cộng đồng địa phương.
Hằng năm, vào ngày 16 tháng Giêng, người dân bản Văng Lin tổ chức lễ hội đền (Tả Đên). Đây là dịp để cộng đồng tưởng nhớ công đức tiền nhân đã khai khẩn đất đai, dựng bản lập mường, đồng thời cầu mong bản làng bình yên, mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu.
Phần lễ diễn ra các nghi thức truyền thống trang nghiêm, thể hiện lòng thành kính hướng về cội nguồn. Sau đó là phần hội sôi nổi với nhiều trò chơi dân gian, hoạt động văn hóa nghệ thuật mang đậm bản sắc dân tộc Thái.
Cá mát - đặc sản nổi tiếng miền Tây Nghệ An. Ảnh: Trần Tuyên
Điểm nhấn đặc sắc của lễ hội là hội bắt cá mát. Đây là loài cá đặc sản của vùng suối này, được người dân khoanh vùng bảo vệ nghiêm ngặt suốt cả năm và chỉ tổ chức đánh bắt duy nhất vào dịp lễ hội.
Cá mát thường sống thành đàn ở các khe đá, nơi nước chảy xiết và nền sỏi sạch nên thịt thơm, chắc. Từ loài cá này, bà con chế biến nhiều món đặc sản như cá nướng ống tre hay gỏi cá. Trên thị trường, cá mát có giá khá cao, dao động từ 350.000-550.000 đồng/kg. Do nhu cầu lớn và giá trị kinh tế cao, loài cá này từng có thời điểm bị khai thác quá mức.
Ông Lô Thanh Bình, Phó Chủ tịch UBND xã Yên Hòa, cho biết người dân bản Văng Lin tự nguyện bảo vệ đoạn suối dài hơn 1km chảy qua trước đền. Chỉ đến dịp lễ hội, bà con mới cùng nhau đánh bắt cá mát để phục vụ nghi lễ và sinh hoạt cộng đồng.
Việc đánh bắt được thực hiện bằng các phương thức truyền thống như lưới, chài, vợt. Năm nay, người dân bắt được khoảng 40kg cá mát. Số cá này sau đó được chia đều và chế biến ngay bên bờ suối để mọi người cùng thưởng thức.
Cá mát thịt trắng, thơm, không tanh và lành tính. Ảnh: Trần Tuyên
Không chỉ ở Yên Hòa, nhiều địa phương vùng biên giới Nghệ An cũng đang triển khai các biện pháp bảo vệ loài cá này.
Tại suối cá mát thuộc xã Tam Thái, chính quyền đã xác định 5 khu vực cá thường sinh sống, mỗi khu dài khoảng 1km, để cấm đánh bắt dưới mọi hình thức. Dọc các đoạn suối này, nhiều biển cấm được cắm dày đặc, đồng thời lắp đặt camera giám sát nhằm bảo vệ nguồn cá tự nhiên.
