Chống xả rác bằng kỷ cương và ý thức

Báo Người Lao Động online ngày 15-1 có bài "Hàng loạt bãi rác nhếch nhác giữa thành phố". Theo đó, trên nhiều tuyến đường, ven kênh rạch và trong các khu dân cư tại TP HCM, tình trạng rác thải sinh hoạt bị đổ bừa bãi vẫn xuất hiện nhiều.

Anh Hoàng Nguyên (phường Nhiêu Lộc) nói: "Sáng nào tôi cũng đi bộ dọc bờ kè trên tuyến đường Trường Sa - Hoàng Sa để tập thể dục. Có hôm rác được dọn sạch nhưng chỉ 1-2 ngày sau lại xuất hiện một đống rác mới. Túi ni-lông, hộp xốp, thức ăn thừa nhiều nơi... Mùi hôi nồng nặc, rất khó chịu".

Tình trạng bãi rác tự phát xuất hiện ở nhiều tuyến đường, ven kênh rạch, dưới chân cầu, kể cả khu dân cư. Có nơi rác che kín cả vỉa hè. Có nơi rác được đổ trộm vào ban đêm, đến sáng, cả khu phố phải sống chung với mùi hôi và ruồi nhặng. Không ít điểm nóng về rác đã được chính quyền địa phương dọn dẹp nhiều lần, dựng bảng "Cấm đổ rác" kèm với quy định xử phạt và rào chắn. Thế nhưng, rác vẫn quay trở lại.

Vấn đề đặt ra là quy định xử phạt hành vi xả rác đã có, mức phạt không phải thấp. Vậy vì sao rác vẫn ngang nhiên xuất hiện?

Thực tế, hành vi xả rác bừa bãi khó bắt quả tang. Người vi phạm thường đổ rác rất nhanh, vào thời điểm vắng người hoặc lợi dụng các khu vực khuất tầm nhìn. Lực lượng chức năng không thể túc trực 24/24 giờ ở mọi điểm nóng. Ngoài ra, không ít người vẫn mang tâm lý tiện đâu bỏ đó, hoặc cho rằng có người quét, dọn. "Nếu chỉ trông chờ vào việc đi nhắc nhở, lập biên bản trực tiếp thì rất khó. Bởi dọn rác xong, sau vài ngày, rác lại đầy. Phải có giải pháp khác căn cơ hơn" - anh Hoàng Nguyên nêu ý kiến.

Rác thải, ghế sofa cũ, nệm cũ... bỏ tràn lan tại đầu cầu Đỏ (phía phường Bình Thạnh, TP HCM) Ảnh: THU Thảo

Để lại bình luận sau mỗi bài viết, góc ảnh phản ánh về tình trạng xả rác bừa bãi đăng trên Báo Người Lao Động online, nhiều bạn đọc đề xuất cần gắn camera để phạt nguội hành vi xả rác, tương tự xử phạt vi phạm giao thông. Bạn đọc Phạm Quỳnh Mai nêu ý kiến: "Camera giao thông làm được thì camera phạt xả rác cũng làm được. Quan trọng là có làm quyết liệt hay không".

Nhiều ý kiến bạn đọc đồng tình gắn camera phạt nguội là giải pháp có cơ sở, đặc biệt tại những điểm nóng thường xuyên tái diễn tình trạng lén đổ rác. Bởi camera giúp ghi nhận hành vi vi phạm mà không cần bắt quả tang; cũng nhờ vậy mà tạo tâm lý răn đe, khiến người vi phạm ngại khi xả rác. Cùng với đó, camera sẽ hỗ trợ lực lượng chức năng xử lý đúng người, đúng hành vi.

Tuy nhiên, nhiều bạn đọc cũng lo ngại: "Nếu gắn camera mà hình ảnh không rõ, không truy ra người vi phạm, thì đâu lại vào đó". Trên thực tế, việc gắn camera chỉ hiệu quả khi lắp đúng vị trí, nơi thường xuyên bị đổ rác, không bị che khuất; hình ảnh đủ rõ để xác định hành vi, phương tiện, thời điểm; có quy trình xử phạt minh bạch, thông báo rõ ràng đến người dân.

Rác không tự xuất hiện, mỗi bãi rác hình thành là "sản phẩm" của con người. Vì vậy, nhiều bạn đọc lưu ý phạt là cần thiết nhưng nếu chỉ phạt mà không thay đổi ý thức thì rác sẽ chỉ chuyển từ chỗ này sang nơi khác. Camera phạt nguội là công cụ cần thiết nhưng ý thức mới là gốc rễ. Khi người dân coi việc giữ gìn vệ sinh là trách nhiệm chung, không cần camera giám sát, đường phố cũng sẽ sạch. Đây là điểm then chốt. Việc nâng cao ý thức cần được làm song song và lâu dài, thông qua tuyên truyền trực quan bằng bảng thông tin, hình ảnh minh họa mức phạt, hậu quả ô nhiễm.

Đặc biệt, cần đưa nội dung giữ gìn vệ sinh môi trường vào trường học, khu dân cư. Nêu gương và phê bình công khai khu phố sạch - khu phố bẩn, có so sánh, có đánh giá. Khi người dân hiểu rằng xả rác không chỉ bị phạt tiền mà còn bị cộng đồng lên án, hành vi sẽ dần thay đổi.