Khu vực cửa sông Gianh, thuộc phường Bắc Gianh, tỉnh Quảng Trị là nơi giao thoa giữa dòng nước ngọt từ thượng nguồn và nước mặn theo thủy triều, tạo môi trường thuận lợi cho hàu sinh trưởng.
Trước đây, người dân chủ yếu khai thác hàu tự nhiên bám trên các mỏm đá ven bờ. Những năm gần đây, một số hộ chuyển sang nuôi hàu đại dương bằng phương pháp treo dây, mang lại hiệu quả kinh tế cao.
Gian nan thử sức người tiên phong
Tại phường Bắc Gianh, anh Nguyễn Quốc Trong được biết đến như một trong những người đầu tiên đặt nền móng cho phong trào nuôi hàu đại dương. Thế nhưng, để có được quả ngọt như ngày hôm nay, anh đã phải đánh đổi bằng không ít mồ hôi và nước mắt.
Anh Trong bùi ngùi nhớ lại: "Năm 2020, tôi bàn với vợ dốc hết vốn liếng 100 triệu đồng để nuôi hàu sữa. Gặp trận mưa lũ lớn, độ mặn thay đổi đột ngột, hàu chết sạch. Gia đình lâm vào cảnh khánh kiệt". Không đầu hàng số phận, cuối năm 2022, qua một người bạn, anh biết đến giống hàu đại dương và quyết định đánh cược một lần nữa.
Người dân thu hoạch hàu đại dương nuôi tại cửa sông Gianh.
Sự kiên trì đã được đền đáp. Anh Trong nhận thấy hàu đại dương có sức sống vượt trội, thích hợp hoàn toàn với khí hậu khắc nghiệt miền Trung. "Khác với hàu sữa, giống hàu này sống được trong nước ngọt dài ngày, có thể chống chịu qua các đợt mưa lũ", anh Trong chia sẻ.
Đến nay, gia đình anh Trong đã làm chủ 5 bè nuôi với tổng diện tích mặt nước khoảng 3ha. Các bè được kết từ thân tre, lồ ô lớn, trợ nổi bằng thùng xốp bọc nilon và cố định bằng cọc đóng xuống đáy sông, giúp dễ dàng di chuyển bè vào nơi tránh trú khi thời tiết bất lợi.
Theo anh Trong, mỗi bè cần hơn 350 triệu đồng vốn đầu tư, kể cả tiền con giống. Để phát triển quy mô hiện nay, gia đình anh phải sử dụng phần lớn tiền tích lũy và vay thêm vốn. Sau 12 - 18 tháng, hàu đạt kích thước thương phẩm, được thu hoạch và bán trực tiếp cho thương lái tại bè. Qua những vụ đầu tiên, hàu sinh trưởng tốt, ít tốn công chăm sóc, đầu ra tương đối thuận lợi. Hàu đại dương nguyên vỏ hiện có giá 30.000-35.000 đồng/kg, hàu thịt làm sạch giá 200.000 đồng/kg.
Anh Trong sơ chế hàu trước khi bán cho thương lái.
Anh Trong cho biết: "Trung bình một bè sẽ cho doanh thu hơn 500 triệu đồng mỗi năm, trừ chi phí lãi 150 triệu đồng. Cái hay là hàu hấp thụ tảo và các sinh vật phù du trong môi trường tự nhiên, không cần cho ăn. Tuy nhiên, chúng tôi cũng phải neo giữ, bảo vệ bè trước tác động của môi trường".
Trong số những hộ nuôi hàu có quy mô lớn tại địa phương, anh Nguyễn Thế Anh, phường Bắc Gianh, hiện có 10 bè nuôi trên diện tích mặt nước khoảng 2 ha.
Khác với các hộ nuôi theo hình thức cuốn chiếu (thu hoạch rải rác quanh năm), anh Thế Anh chọn lối đi riêng: thả giống đồng loạt vào đầu năm và tập trung thu hoạch vào cuối năm để cung ứng cho thị trường dịp Tết, thời điểm nhu cầu và giá cả đạt đỉnh. Cách làm này đòi hỏi nguồn vốn lớn và kỹ thuật quản lý chắc chắn.
Các bè nuôi hàu tại cửa sông Gianh.
Với 10 bè nuôi hàu hiện có, trừ mọi chi phí, trung bình mỗi năm gia đình anh Anh thu lãi hơn 1 tỷ đồng. Nguồn thu từ nghề nuôi hàu không chỉ giúp gia đình anh cải thiện đời sống mà còn tạo việc làm cho nhiều lao động địa phương.
Nói về bí quyết thành công, anh Thế Anh nhấn mạnh: "Nuôi hàu sông không quá vất vả vì chúng tự ăn tảo, sinh vật phù du tự nhiên, không tốn tiền mua thức ăn. Tuy nhiên, rủi ro thiên tai luôn chực chờ. Người nuôi phải thường xuyên theo dõi môi trường nước và đặc biệt chú trọng khâu vệ sinh bè mảng, nhất là mùa lũ, chỉ cần một chút bất cẩn là có thể mất trắng".
Treo dây "hái" bạc tỷ, hướng tới thương hiệu tập thể
Hàu trên sông Gianh được người dân nuôi bằng phương pháp treo dây, sử dụng bè nổi bằng khung tre làm giá đỡ, cố định dây hàu giống rồi thả xuống nước. Bè neo cách bờ hơn 100m, ở khu vực gần cửa sông, mỗi bè dài 85m, rộng 20m.
So với hàu sữa, hàu đại dương được người nuôi đánh giá có sức sống tốt, ít bị bệnh và khả năng chống chịu trước những thay đổi của môi trường nước trong mùa mưa lũ tốt hơn. Trong quá trình nuôi, người dân chỉ cần chú trọng vệ sinh khu vực bè, hạn chế rác thải gây ô nhiễm nguồn nước, bảo đảm điều kiện sinh trưởng của hàu.
Theo các hộ nuôi, giống hàu mua từ các tỉnh phía Bắc, sau đó được treo dây trên các thanh tre của bè nổi. Mỗi dây hàu dài hơn 1m, với hàng chục con bám chặt. So với hàu sữa, hàu đại dương được người nuôi đánh giá có sức sống tốt, ít bị bệnh và khả năng chống chịu trước những thay đổi của môi trường nước.
Các dây hàu được treo trên các thanh tre của bè nổi.
Từ những hộ tiên phong, nghề nuôi hàu treo dây dần lan rộng dọc hai bờ sông Gianh. Vào Tháng 9/2026, người dân đã liên kết thành lập Hợp tác xã nuôi hàu đại dương phường Bắc Gianh với 8 thành viên, hướng tới tăng cường hợp tác trong sản xuất và tiêu thụ sản phẩm. Đây được xem là bước đi quan trọng nhằm tập hợp các hộ nuôi, chia sẻ kinh nghiệm, nâng cao khả năng liên kết và từng bước xây dựng thương hiệu chung.
Theo UBND phường Bắc Gianh, tổng sản lượng hàu trên địa bàn thu hoạch ước đạt khoảng 900 tấn/năm, doanh thu khoảng 25 tỷ đồng/năm. Trung bình mỗi bè nuôi đạt sản lượng khoảng 30 tấn/năm.
Hiệu quả kinh tế từ nghề nuôi hàu không chỉ thể hiện ở sản lượng thu hoạch mà còn ở khả năng mở rộng thị trường tiêu thụ khi nhiều thương lái từ địa phương trong cả nước thu mua.
Nghề nuôi hàu đại dương trên sông Gianh còn tạo thêm việc làm cho lao động địa phương thông qua các khâu sơ chế, chế biến và tiêu thụ.
Không chỉ mang lại thu nhập cho các hộ trực tiếp nuôi trồng, nghề nuôi hàu đại dương trên sông Gianh còn tạo thêm việc làm cho lao động địa phương thông qua các khâu sơ chế, chế biến và tiêu thụ.
Trao đổi với PV, Phó Chủ tịch UBND phường Bắc Gianh, bà Trần Ngọc Hương cho biết, nhờ lợi thế nguồn nước, nguồn sinh vật phù du phong phú và vị trí giáp cửa biển, mô hình nuôi hàu đại dương bước đầu cho thấy hiệu quả kinh tế tích cực. Qua đánh giá ban đầu, lợi nhuận của người nuôi có thể đạt khoảng 50% so với vốn đầu tư. Nhận thấy hiệu quả kinh tế, ngày càng có nhiều hộ dân tham gia góp vốn, mở rộng quy mô bè nuôi.
Hàu đại dương sau khi thu hoạch.
"Địa phương định hướng xây dựng thương hiệu, quảng bá sản phẩm hàu đại dương, nghiên cứu phát triển cơ sở chế biến sâu và tái chế vỏ hàu nhằm gia tăng giá trị sản phẩm.
Thời gian tới, phường Bắc Gianh sẽ phối hợp các ngành chức năng định hướng phát triển hàu đại dương sông Gianh thành sản phẩm OCOP (chương trình mỗi xã một sản phẩm), phấn đấu đạt tiêu chuẩn 3-5 sao, qua đó nâng cao giá trị và mở rộng thị trường tiêu thụ", bà Trần Ngọc Hương, Phó Chủ tịch UBND phường Bắc Gianh cho biết.
