Loài ngựa Przewalski – được mệnh danh "loài ngựa hoang dã thực thụ duy nhất còn sót lại trên Trái Đất" – vừa chính thức sinh sản trở lại tại Kazakhstan sau hơn 200 năm vắng bóng trong môi trường sống tự nhiên vốn có của chúng.
Việc có liên tiếp 2 chú ngựa con thuộc loài này chào đời vào mùa hè qua tại Trung tâm Tái hòa nhập Động vật Móng guốc Hoang dã Alibi, nằm trong Khu bảo tồn thiên nhiên quốc gia Altyn Dala (Kazakhstan), đánh dấu cột mốc đầy cảm xúc trong công tác bảo tồn động vật hoang dã.
Sự kiện này không chỉ thắp lên ngọn lửa hy vọng cho một loài từng đứng bên bờ vực tuyệt chủng mà còn đánh dấu bước ngoặt lớn của chương trình phục hồi hệ sinh thái thảo nguyên.
Ngựa Przewalski sơ sinh bên mẹ. Ảnh: Fauna & Flora
Theo tờ Astana Times, 2 cá thể ngựa mẹ là Tessa và Umbra đã được đưa đến Kazakhstan từ vườn thú Tierpark (Berlin, Đức) vào năm 2024. Đây là một phần trong nỗ lực quốc tế nhằm đưa loài ngựa này trở về với môi trường sống tự nhiên vốn có của chúng.
Theo Bộ Sinh thái và Tài nguyên Quốc gia Kazakhstan, chú ngựa con đầu tiên, là con của ngựa mẹ Tessa, chào đời vào ngày 22/8.
Chú ngựa được đặt tên là "Botai", gợi nhắc đến nền văn hóa cổ đại ở miền bắc Kazakhstan – nơi lưu giữ những bằng chứng sớm nhất về việc thuần hóa ngựa trên thế giới.
Chỉ ít ngày sau đó, vào ngày 31/8, chú ngựa con thứ hai tiếp tục chào đời từ ngựa mẹ Umbra tại cùng trung tâm. Chú ngựa được đặt tên là "Tumar", trong tiếng Kazakh mang ý nghĩa là "bùa hộ mệnh".
Sự kiện này ngay lập tức thu hút sự quan tâm của giới bảo tồn toàn cầu, chứng minh rằng những cá thể ngựa được đưa về từ các trung tâm bảo tồn châu Âu không chỉ thích nghi thành công với môi trường thảo nguyên khắc nghiệt của Kazakhstan mà còn bắt đầu duy trì nòi giống một cách tự nhiên.
Đàn ngựa Przewalski tại Khu bảo tồn thiên nhiên quốc gia Altyn Dala (Kazakhstan). Ảnh: Fauna & Flora
Cả 2 chú ngựa con này đều là một phần của chương trình bắt đầu từ năm 2024, đưa ngựa từ các vườn thú ở châu Âu đến trung tâm Alibi theo từng đợt, mỗi đợt từ 7-8 cá thể. Mục tiêu là tạo ra một quần thể tự duy trì, sinh sống tự do với khoảng 40 cá thể vào năm 2029.
Trước khi được thả hoàn toàn, những cá thể mới đến sẽ trải qua giai đoạn thích nghi trong các khu vực có hàng rào bao quanh. Tại đây, chúng học các kỹ năng sinh tồn – chẳng hạn như đào tuyết để tìm thức ăn – trong khi các chuyên gia theo dõi sức khỏe và sự di chuyển của chúng, đôi khi thông qua vòng đeo cổ gắn thiết bị định vị GPS.
Hiện tại, các chú ngựa con sẽ ở trong một khu vực rộng 56 hectare cùng với đàn của mẹ chúng. Cha của chúng, một con ngựa đực tên là Zorro, đã chết vào năm 2025.
Các nhà nghiên cứu dự định sẽ đưa một con ngựa đực khác vào đàn vào năm tới; đây là một quá trình chuyển đổi nhạy cảm vì những con đực lạ đôi khi có thể gây hại cho những chú ngựa con không phải là con của chúng.
Nếu quá trình này diễn ra suôn sẻ, kế hoạch tiếp theo là thả toàn bộ đàn ngựa này ra thảo nguyên hoang dã.
Trước đây, ngựa Przewalski từng lang thang với số lượng lớn trên các đồng bằng ở Trung Á. Với cơ thể thấp, chắc khỏe, chúng có thể thích nghi hoàn hảo với mùa đông khắc nghiệt tại địa phương.
Tuy nhiên, các hoạt động săn bắn, mất môi trường sống do canh tác nông nghiệp, sự cạnh tranh từ vật nuôi, cùng với tình trạng chăn thả quá mức và sử dụng đất không bền vững, đã dần đẩy chúng vào con đường tuyệt chủng trong tự nhiên.
Lần cuối cùng một cá thể ngựa Przewalski được xác nhận nhìn thấy trong tự nhiên là vào năm 1969, khi một chú ngựa đơn độc xuất hiện trên sa mạc Gobi.
Kể từ đó, loài này chỉ còn tồn tại trong các vườn thú, nhờ vào chương trình nhân giống trong môi trường nuôi nhốt giúp duy trì vốn gen còn sót lại, theo báo cáo từ UNEP.
Xét về mặt di truyền, loài ngựa này khác biệt hoàn toàn so với bất kỳ giống ngựa nào khác trên hành tinh; chúng sở hữu nhiều hơn các giống ngựa nhà hoặc ngựa hoang (mustang) 2 nhiễm sắc thể.
Khác với những giống ngựa vốn là hậu duệ của ngựa nhà đã trở nên hoang dã, ngựa Przewalski chưa bao giờ bị thuần hóa. Chúng rất khó kiểm soát và gần như không thể cưỡi được – đây cũng là lý do tại sao các nhà khoa học gọi chúng là "loài ngựa hoang dã thực thụ duy nhất còn sót lại trên Trái Đất".
Minh Đức (Theo Astana Times, A-Z Animals)
