Tỷ lệ khách yêu cầu lấy hóa đơn vẫn chưa cao
Sau hơn nửa năm triển khai quy định bắt buộc sử dụng hóa đơn điện tử khởi tạo từ máy tính tiền (theo Nghị định 70/2025/NĐ-CP), hộ kinh doanh đã dần quen với việc xuất hóa đơn.
Chủ một tiệm tạp hóa trên đường Chiến Thắng, Hà Nội chia sẻ, thói quen của khách hàng cũng thay đổi đáng kể. Ngày càng nhiều người chủ động hỏi hóa đơn khi mua hàng, không chỉ với đơn số lượng lớn mà cả những giao dịch nhỏ lẻ. Tuy vậy, tỉ lệ khách yêu cầu lấy hóa đơn vẫn chưa cao.
Tỉ lệ khách yêu cầu lấy hóa đơn vẫn chưa cao.
Bên cạnh hộ kinh doanh đã quen thao tác vẫn còn không ít băn khoăn xoay quanh việc lập hóa đơn. Đặc biệt vướng mắc trong vận hành là một rào cản lớn đối với nhiều hộ kinh doanh.
"Giờ cao điểm, khách ra vào tới tấp, vừa bán tại chỗ vừa bán online. Nhiều khách mua hộp đồ ăn 35.000 đồng, trả tiền mặt rồi đi ngay, họ không có nhu cầu và cũng không thể đứng chờ lấy hóa đơn. Vì vậy, tôi kiến nghị cho phép xuất hóa đơn tổng hợp cuối ngày cho các giao dịch nhỏ lẻ không có yêu cầu để phù hợp với đặc thù của ngành ăn uống", anh Hoàng (kinh doanh quán ăn ở Khu liền kề Đô Nghĩa, Yên Nghĩa, Hà Nội) đề xuất.
Bà Quyên (ngoài 50 tuổi), kinh doanh quần áo ở chợ dân sinh khu vực phường Yên Nghĩa, Hà Nội cho biết, một mình bà quán xuyến mọi việc và dự định thuê kế toán dịch vụ hỗ trợ.
"Chúng tôi kinh doanh lâu năm, sẵn sàng chấp hành nghĩa vụ. Nhưng điều lo nhất là không biết mình làm đã đúng hay chưa, nhỡ sau này cơ quan chức năng kiểm tra lại thì có bị xử phạt không", bà Quyên băn khoăn.
Trong khi đó, thời điểm xuất hóa đơn và cách xử lý với đơn hàng bán qua sàn thương mại điện tử là điều mà các hộ kinh doanh trên môi trường này quan tâm nhất.
Nhiều cá nhân, hộ kinh doanh trên sàn đặt câu hỏi, khi ủy nhiệm cho sàn xuất hóa đơn, thời điểm lập hóa đơn được tính là lúc người bán bàn giao hàng cho đơn vị vận chuyển hay khi giao hàng thành công cho khách.
Bên cạnh đó, hộ kinh doanh bán qua sàn thương mại điện tử cũng băn khoăn, có phải xuất hóa đơn cho các đơn hàng online, khi sàn đã khai, nộp thuế thay người bán.
"Mùa mua sắm cuối năm đã tới, tôi đẩy mạnh hơn việc bán online nên doanh thu rất có thể sẽ vượt qua ngưỡng. Chỉ vượt 1 đồng thôi cũng đủ lo lắng về việc bị xử phạt. Chúng tôi quen sổ sách chép tay. Việc phải tuyển kế toán, lo sổ sách điện tử... là áp lực quá lớn", chị Đỗ Thu Hiền (kinh doanh tại khu đô thị Thanh Hà Cienco 5, Hà Nội), kinh doanh online trăn trở.
Hộ kinh doanh bán qua sàn thương mại điện tử băn khoăn có phải xuất hóa đơn cho các đơn hàng online (ảnh: NVCC).
Liên quan đến vấn đề hóa đơn, từ ngày 16/1/2026, Nghị định 310/2025/NĐ-CP chính thức có hiệu lực sẽ làm rõ hơn trách nhiệm của tổ chức, cá nhân đăng ký thuế, khai và nộp thuế thay người nộp thuế; các mức phạt khi vi phạm hành chính về thuế, hóa đơn.
Một số rủi ro pháp lý phổ biến mà các chủ thể kinh doanh có thể gặp phải
Luật sư Vũ Ngọc Bằng, Công ty Luật TNHH Galaxy cho biết, Nghị định số 310/2025/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 125/2020/NĐ-CP (sau đây gọi chung là Nghị định 310/2025/NĐ-CP) là bước đi quan trọng nhằm chuẩn hóa các quy định về hóa đơn, chứng từ và tăng cường kỷ cương trong quản lý thuế.
Quy định mới có phạm vi tác động đến mọi chủ thể kinh doanh, tuy nhiên, nhóm hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh nhỏ lẻ, kinh doanh truyền thống là đối tượng cần đặc biệt lưu ý do dễ phát sinh rủi ro vi phạm nếu không kịp thời nắm bắt và áp dụng đúng quy định pháp luật mới này.
Trong quá trình thực hiện, một số rủi ro pháp lý phổ biến mà các chủ thể kinh doanh này có thể gặp phải.
Luật sư Vũ Ngọc Bằng.
Một là, rủi ro bị xử phạt do không lập hóa đơn hoặc lập hóa đơn không đúng thời điểm.
Một trong những nội dung trọng tâm của Nghị định 310/2025/NĐ-CP là yêu cầu lập hóa đơn, chứng từ đầy đủ đối với hoạt động bán hàng, cung ứng dịch vụ, không phân biệt quy mô hay hình thức kinh doanh. Tuy nhiên, trên thực tế, nhiều hộ kinh doanh nhỏ lẻ vẫn duy trì thói quen chỉ ghi chép bằng sổ tay hoặc chỉ xuất hóa đơn khi khách hàng có yêu cầu.
Thói quen này tiềm ẩn nguy cơ dẫn đến hành vi không lập hóa đơn hoặc lập hóa đơn không đúng thời điểm, đây đều là các hành vi vi phạm quy định về hóa đơn và có thể bị xử phạt vi phạm hành chính. Theo quy định tại Nghị định 310/2025/NĐ-CP, tùy theo tính chất và mức độ vi phạm, tổ chức kinh doanh có thể bị xử phạt từ hình thức cảnh cáo đến phạt tiền với mức cao, trong đó hành vi lập hóa đơn không đúng thời điểm có thể bị phạt lên tới 70.000.000 đồng, hành vi không lập hóa đơn có thể bị phạt lên tới 80.000.000 đồng. Đối với hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh, mức phạt bằng một nửa so với tổ chức nhưng vẫn là mức phạt đáng kể, cao hơn nhiều so với trước đây.
Để hạn chế rủi ro, chủ thể kinh doanh cần đặc biệt lưu ý thời điểm lập hóa đơn. Theo quy định, đối với hoạt động bán hàng hóa, hóa đơn phải được lập tại thời điểm chuyển giao quyền sở hữu hoặc quyền sử dụng hàng hóa; đối với cung ứng dịch vụ là thời điểm hoàn thành dịch vụ hoặc thời điểm thu tiền nếu thu trước. Việc lập hóa đơn chậm, dù do chủ quan hay lỗi kỹ thuật, đều có nguy cơ bị xử phạt nếu không thuộc trường hợp bất khả kháng theo quy định của pháp luật.
Trường hợp lỡ vi phạm, đơn vị cần nhanh chóng lập bổ sung hóa đơn và chủ động phối hợp với cơ quan thuế để được xem xét tình tiết giảm nhẹ. Đồng thời, cần tránh để vi phạm kéo dài hoặc phát sinh với số lượng lớn, bởi theo Nghị định 310/2025/NĐ-CP, hành vi vi phạm về hóa đơn từ 10 số hóa đơn trở lên được xác định là vi phạm có quy mô lớn – tình tiết tăng nặng khi xử phạt.
Hai là, rủi ro bị xử phạt do vi phạm các nghĩa vụ về kê khai và nộp thuế.
Bên cạnh các rủi ro liên quan đến hóa đơn, việc kê khai và nộp thuế không đúng quy định cũng là nội dung tiềm ẩn nhiều rủi ro, đặc biệt đối với các chủ thể kinh doanh chưa quen với cơ chế tự kê khai khi đã quen với các phương pháp thuế khoán trước đó.
Theo quy định pháp luật, hành vi chậm nộp hồ sơ khai thuế hoặc chậm nộp tiền thuế có thể bị xử phạt từ cảnh cáo đến phạt tiền, kèm theo nghĩa vụ nộp đủ số thuế còn thiếu và tiền chậm nộp. Trường hợp trong số hồ sơ khai thuế chậm nộp có hồ sơ thuộc diện trốn thuế thì hành vi trốn thuế sẽ bị tách riêng để xử lý theo quy định.
Để tránh vi phạm, chủ thể kinh doanh cần lưu ý và nắm rõ thời hạn nộp hồ sơ khai thuế được quy định tại Điều 44 Luật Quản lý thuế năm 2019, đồng thời chủ động trao đổi với cơ quan thuế quản lý trực tiếp để được hướng dẫn. Trường hợp chậm kê khai, cần nhanh chóng kê khai và nộp bổ sung, bởi thời gian chậm càng dài thì mức xử phạt càng cao. Đối với trường hợp kê khai đúng hạn nhưng phát hiện sai sót, nếu người nộp thuế chủ động khai bổ sung và nộp đủ số thuế trước thời điểm cơ quan thuế kiểm tra, phát hiện thì sẽ không bị xử phạt theo quy định của Nghị định 310/2025/NĐ-CP.
Thứ ba, rủi ro bị xử phạt do không thực hiện nghĩa vụ đăng ký, thông báo về thuế.
Ngoài nghĩa vụ lập hóa đơn và kê khai, nộp thuế, pháp luật thuế còn đặt ra nghĩa vụ đăng ký và thông báo thông tin thuế. Trên thực tế, đây là nhóm nghĩa vụ thường bị xem nhẹ và ít được chú ý, nhất là đối với hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh nhỏ lẻ.
Các hành vi vi phạm phổ biến gồm không đăng ký thuế hoặc đăng ký thuế không đúng thời hạn; không thông báo hoặc thông báo không đúng quy định về việc tạm ngừng hoạt động kinh doanh; không thông báo tiếp tục kinh doanh trước thời hạn đã đăng ký; không kịp thời thông báo khi có thay đổi thông tin trong hồ sơ đăng ký thuế. Tùy theo tính chất và mức độ vi phạm, mức xử phạt đối với các hành vi này có thể lên đến 10.000.000 đồng.
Để tránh các vi phạm không đáng có, chủ thể kinh doanh cần thực hiện đầy đủ và đúng thời hạn các thủ tục đăng ký, thông báo về thuế ngay khi phát sinh thay đổi. Trong trường hợp chưa nắm rõ quy định, việc chủ động trao đổi với cơ quan thuế hoặc sử dụng dịch vụ tư vấn là cần thiết để hạn chế tối đa các rủi ro pháp lý trong quá trình kinh doanh.
"Việc sớm thích ứng với các quy định mới của Nghị định 310/2025/NĐ-CP không chỉ giúp hạn chế các vi phạm không đáng có mà còn góp phần xây dựng hoạt động kinh doanh minh bạch, bền vững, phù hợp với yêu cầu quản lý thuế trong giai đoạn hiện nay", luật sư Bằng nhấn mạnh.
Tuệ Minh
