Có thật người dân đang nắm giữ 400 tấn - 500 tấn vàng?
Mới đây, tại các diễn đàn chính thức, bàn về vấn đề vốn cho nền kinh tế, nhiều vị đại biểu, chuyên gia đã đặt lại việc huy động kho vàng ước tính 400 tấn – 500 tấn trong dân. Theo các quan điểm này, phần lớn số lượng vàng này vẫn nằm trong két, khiến một nguồn lực khổng lồ chưa được chuyển hoá thành vốn cho nền kinh tế.
Bình luận về dự định từng đưa ra cách đây hơn chục năm mà dường như vẫn đang dừng lại ở "vạch xuất phát", TS Huỳnh Thanh Điền, ĐH Nguyễn Tất Thành cho rằng, vướng mắc nằm ở ngay cách đưa ra đề bài.
Theo TS Huỳnh Thanh Điền, vàng là một loại hàng hóa không "sợ" tồn kho.
Theo vị chuyên gia, đầu tiên, phải xác định vàng là một loại hàng hoá. Vậy nên, khi người dân mua loại hàng hoá này, dòng tiền đã được đưa vào nền kinh tế. Việc nguồn lực này được sử dụng hiệu quả đến đâu: tạo thêm bao nhiêu việc làm, bao nhiêu giá trị mới… là trách nhiệm của doanh nghiệp, của các nhà quản lý kinh tế.
Dù vậy, vàng là một loại hàng hoá mà khi tồn kho lại trở thành tài sản tiết kiệm.
Đối với cá nhân người sở hữu, việc để vàng "tồn kho" không làm phát sinh thêm chi phí trái lại, có thể có khả năng sinh lời do đây là loại hàng hoá có giá trị ổn định trong các biến động của nền kinh tế.
Tuy nhiên, đối với nền kinh tế, khi vàng tồn kho nhiều mà thị trường vẫn tiếp tục hấp thụ, hoặc là phải nhập thêm vàng, nghĩa là sẽ cần ngoại tệ. Các loại hàng hoá nguyên liệu khác phải nhập về cũng cần ngoại tệ nhưng sau đó, chúng được đưa vào sản xuất để tạo ra các loại hàng hoá xuất khẩu, thu về ngoại tệ, góp phần cân bằng cán cân thanh toán.
Vàng tồn kho không tạo thêm giá trị mới. Nếu tỷ tệ tồn kho gia tăng, nguồn ngoại tệ cần chi dùng để nhập khẩu thêm vàng sẽ gia tăng, gây áp lực lên tỷ giá, vì vậy, các nền kinh tế đều không khuyến khích người dân giữ vàng tồn kho.
Thứ hai, lâu nay, khi đặt vấn đề huy động vàng trong dân, con số ước tính được đưa ra là 400 tấn hay 500 tấn vàng. Căn cứ để xác định số lượng này là số lượng vàng Việt Nam đã nhập khẩu chính thức qua các năm, theo ghi nhận của Hội đồng vàng thế giới và các tổ chức thống kê khác.
TS Huỳnh Thanh Điền lưu ý, nếu đánh đồng số lượng này với số lượng vàng người dân đang nắm giữ có thể sẽ thiếu chính xác. Vàng nhập khẩu chính ngạch về Việt Nam có thể trở thành vàng miếng để tích trữ, vàng trang sức hoặc là nguyên liệu đầu vào cho một số ngành sản xuất công nghiệp. Chưa kể, trong nhiều năm, tình trạng vàng được nhập khẩu hoặc xuất khẩu lậu diễn biến tương đối phức tạp. Vì vậy, tổng lượng vàng người dân đang sở hữu có thể nhiều hơn hoặc ít đáng kể so với con số 400 tấn hay 500 tấn thường được nhắc tới.
"Không nên dựa vào một số liệu chưa thể khẳng định chính xác để thiết kế một chính sách có thể ảnh hưởng tới hàng chục triệu người dân", vị chuyên gia từ ĐH Nguyễn Tất Thành thẳng thắn.
Vấn đề thứ ba là mục đích sở hữu vàng. Theo vị chuyên gia, đối với hộ gia đình hoặc cá nhân, thay vì gửi tiết kiệm bằng tiền Việt Nam đồng, họ mua vàng để tích luỹ. Vàng cũng được một số người dư dả về tài chính xem như một hạng mục tài sản sở hữu. Trong cả hai trường hợp này, tiền tích luỹ của người dân đều đã được đưa vào nền kinh tế.
Nhóm thứ ba sở hữu vàng như một công cụ để đầu tư lướt sóng. Vàng không tạo ra giá trị mới, mà tiềm ẩn nguy cơ gây bất ổn, bóp méo thị trường. Đây mới là vấn đề cần xem xét.
Nên đặt vấn đề đưa vàng vào lưu thông
Từ cách tiếp cận trên, TS Huỳnh Thanh Điền cho rằng, thay vì đặt vấn đề huy động vàng trong dân, cần xem xét giải pháp giúp thị trường vàng trong nước hoạt động hiệu quả, tạo ra sức lan toả tốt hơn với nền kinh tế.
Thứ nhất, cần giảm động cơ khiến vàng tồn kho như một tài sản tiết kiệm hoặc đa dạng hoá danh mục tài sản. Muốn vậy, các kênh đầu tư hiện có phải minh bạch, bình đẳng giữa các chủ thể và được quản lý chặt chẽ để đảm bảo an toàn tài sản cho những người tham gia.
"Chỉ khi nhìn thấy sự đảm bảo và tiềm năng lợi nhuận lớn, người dân mới chọn thoát khỏi vàng và lựa chọn các kênh tài sản khác", vị chuyên gia chỉ rõ.
Thứ hai, cần tìm được điểm kích hoạt để thị trường vàng trong nước, kết nối hiệu quả với thị trường vàng thế giới, tạo ra thêm giá trị gia tăng cho nền kinh tế. Trong đó, nếu đưa Việt Nam trở thành trung tâm chế tác, xuất khẩu vàng trang sức chất lượng cao, hoạt động kinh doanh vàng có thể mang lại nguồn ngoại tệ, giảm áp lực ngoại tệ để nhập khẩu loại hàng hoá đặc biệt này.
Thứ ba, cần xem xét lập sàn giao dịch vàng để người có nhu cầu tham gia mua bán trên sàn. Sàn giao dịch vàng sẽ tương tự như sàn giao dịch chứng khoán, người chơi ký quỹ và tham gia mua bán mà không cần phải sở hữu vàng vật chất.
Như vậy, vàng sẽ lưu thông tốt hơn, đa dạng hoá mục đích của người mua vàng, từ đó, thúc đẩy các hoạt động kinh tế khác.
Cuối cùng, cần quản lý tốt hơn dòng tiền từ các giao dịch vàng, nghĩa là, thực thi nghiêm các quy định hiện hữu về giao dịch mua bán vàng không dùng tiền mặt, yêu cầu về hoá đơn, liên thông giữa cửa hàng với cơ quan thuế… Việc theo dõi này giúp các nhà quản lý được nhu cầu thật của thị trường, đưa ra các quyết sách xuất – nhập khẩu vàng phù hợp mà không ảnh hưởng tới cán cân thanh toán.
"Từ góc độ người dân, việc huy động vàng tiết kiệm không khác gì bảo họ mang hũ gạo để dành cho ngày giáp hạt trở lại thị trường. Điều đó khó khả thi, cũng chưa thực sự hợp lý.
Thay vào đó, cần coi vàng như một thị trường hàng hoá và phân bổ nguồn lực đến từ thị trường này một cách hợp lý. Làm được như vậy, nền kinh tế sẽ trực tiếp hưởng lợi", TS Huỳnh Thanh Điền khuyến nghị.
