Ngày 28/7, Hội Luật gia tỉnh Nghệ An phối hợp Ban quản lý dự án VUSTA – Dự án Quỹ Toàn cầu phòng chống HIV/AIDS, Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật tỉnh Nghệ An tuyên truyền nâng cao kiến thức pháp luật về phòng chống ma tuý, HIV/AIDS. Mục đích của chương trình là cập nhật các văn bản pháp lý, chính sách pháp luật, hướng dẫn triển khai các hoạt động phòng chống HIV/AIDS, để tăng việc tiếp cận dịch vụ y tế dự phòng lây nhiễm HIV.
Tại chương trình, ông Thái Thanh Nhàn – Phó Khoa phòng chống HIV/AIDS thuộc Trung tâm kiểm soát bệnh tật tỉnh Nghệ An đã tập trung giới thiệu chi tiết về các chất ma túy phổ biến và hệ lụy nghiêm trọng của chúng đối với cộng đồng. Trên cơ sở chuyên môn y tế, ông đã chỉ rõ sự nguy hại của các nhóm ma túy từ truyền thống đến hiện đại, đặc biệt là các loại ma túy tổng hợp thế hệ mới đang biến tướng tinh vi dưới nhiều hình thức để tiếp cận giới trẻ.
Luật gia và Báo cáo viên pháp luật đã đi sâu phân tích, làm rõ những điểm đổi mới mang tính đột phá của hệ thống pháp luật phòng, chống ma túy vừa chính thức có hiệu lực thi hành từ ngày 1/7/2026.
Theo ông Nhàn, ma tuý không chỉ tàn phá trực tiếp đến sức khỏe thể chất và làm tổn thương hệ thần kinh người sử dụng, mà còn là nguyên nhân hàng đầu dẫn đến hành vi mất kiểm soát, tạo điều kiện lây nhiễm con đường HIV/AIDS qua việc tiêm chích chung hoặc quan hệ tình dục không an toàn. Những hệ lụy này tàn phá hạnh phúc của nhiều gia đình, làm gia tăng gánh nặng kinh tế và phát sinh nhiều loại tội phạm nguy hiểm, gây mất an ninh trật tự xã hội.
Điểm nhấn nổi bật tại chương trình là việc các Luật gia và Báo cáo viên pháp luật đã đi sâu phân tích, làm rõ những điểm đổi mới mang tính đột phá của hệ thống pháp luật phòng, chống ma túy vừa chính thức có hiệu lực thi hành từ ngày 1/7/2026. Đây là những nội dung sửa đổi, bổ sung cốt lõi, tác động trực tiếp đến công tác quản lý, cai nghiện và đấu tranh phòng chống tội phạm ma túy trong giai đoạn mới.
Đáng chú ý, các Luật gia đã tập trung làm rõ những quy định mới tại Nghị định số 163/2026/NĐ-CP. Theo đó, Trưởng Công an cấp xã hiện nay đã được giao thẩm quyền trực tiếp ra quyết định quản lý người sử dụng trái phép chất ma túy, đồng thời chủ trì việc tiếp nhận đăng ký cai nghiện tự nguyện. Đây được đánh giá là bước chuyển biến mạnh mẽ giúp tối giản hóa các thủ tục hành chính tại cơ sở, tăng cường tính chủ động và kịp thời cho lực lượng công an xã trong công tác quản lý địa bàn.
Đồng thời, luật mới áp dụng biện pháp giám sát điện tử bằng thiết bị chuyên dụng đối với một số nhóm đối tượng cụ thể tại cộng đồng để tối ưu hóa hiệu quả quản lý. Giải pháp công nghệ này được đánh giá là hàng rào bảo vệ cần thiết, giúp đối tượng có lý do chính đáng để từ chối các lời rủ rê và áp lực từ bạn bè xấu. Việc luật quy định áp dụng cụ thể cho từng nhóm đối tượng giúp giảm thiểu sự chồng chéo, đảm bảo tính công bằng và nghiêm minh của pháp luật.
Bên cạnh đó, các Luật gia tham gia chương trình còn tập trung phổ biến sâu rộng về chính sách pháp luật vay vốn tín dụng đối với người sau cai nghiện ma túy. Đây được xem là đòn bẩy kinh tế và giải pháp nhân văn giúp những người từng lầm lỡ xóa bỏ mặc cảm, tạo dựng sinh kế để tái hòa nhập cộng đồng bền vững.
Gỡ bỏ rào cản, bảo vệ quyền của người nhiễm HIVTại chương trình, đại diện lãnh đạo Phòng Cảnh sát điều tra tội phạm về ma túy (PC04) Công an tỉnh Nghệ An đã phổ biến những quy định mới về công tác cai nghiện và quản lý sau cai. Trong đó, đại diện Phòng PC04 tập trung nhấn mạnh điểm mới trọng tâm về việc đưa vào ứng dụng các thiết bị chuyên dụng để giám sát điện tử đối với người cai nghiện tại cộng đồng, người sử dụng thuốc thay thế và người sau cai nghiện, nhằm tối ưu hóa hiệu quả quản lý thay cho phương thức thủ công trước đây.
Theo đó, thiết bị được nghiên cứu thiết kế rất nhỏ gọn giúp đối tượng dễ dàng che giấu dưới lớp trang phục hằng ngày, xóa bỏ hoàn toàn nguy cơ bị "dán nhãn" hay phân biệt đối xử khi đi ra ngoài.
"Các hành vi như tự ý tháo thiết bị, phá hủy hoặc can thiệp thiết bị, để thiết bị hết pin quá 24 giờ, tự ý rời khỏi phạm vi quản lý hoặc thay đổi nơi cư trú mà không báo cáo đều bị coi là vi phạm quy định về giám sát điện tử và sẽ bị xử lý theo quy định của pháp luật. Trường hợp vi phạm nghiêm trọng hoặc tái phạm nhiều lần có thể bị xem xét áp dụng biện pháp đưa đi cai nghiện bắt buộc", đại diện lãnh đạo Phòng PC04 nhấn mạnh.
Tại chương trình, đại diện Phòng PC04 Công an tỉnh Nghệ An đã phổ biến những quy định mới về cai nghiện và quản lý sau cai nghiện.
Luật mới phân định cụ thể thời gian quản lý sau cai tại nơi cư trú là 1 năm đối với người hoàn thành cai nghiện tự nguyện/điều trị thay thế và 2 năm đối với người hoàn thành cai nghiện bắt buộc, tạo cơ chế đồng bộ giữa gia đình và Công an cấp xã,..
Không dừng lại ở việc phổ biến lý thuyết, đội ngũ Luật gia đã trực tiếp triển khai bàn tư vấn, trợ giúp pháp lý lưu động để giải đáp các vướng mắc cụ thể cho người dân. Hoạt động này tập trung hỗ trợ bảo vệ quyền lợi hợp pháp cho các nhóm đối tượng yếu thế, người nghiện tham gia cai nghiện tự nguyện tại gia đình.
Những người tham gia hội nghị khẳng định các "vũ khí pháp lý" mới (như đưa công nghệ giám sát điện tử vào quản lý) mang tính đột phá, giúp gia đình và chính quyền có cơ chế phối hợp chặt chẽ, tạo bộ khung vững chắc để phòng ngừa từ sớm, từ xa. "Nghe các Luật gia phân tích về các chính sách nhân đạo của Nhà nước và các quy định và quyền lợi pháp lý mới tôi cảm thấy tự tin hơn. Với thiết bị chuyên dụng giám sát, tôi biết mình luôn trong diện quản lý từ xa để vượt qua những phút giây dao động, quyết tâm giữ gìn để không phải quay lại trung tâm cai nghiện bắt buộc. Theo quy định mới, tôi chỉ cần ra gặp trực tiếp Trưởng Công an xã để đăng ký rất nhanh chóng và bảo mật. Việc luật pháp không phân biệt đối xử, cho phép người sau cai nghiện được bình đẳng tiếp cận nguồn vốn là một nguồn động viên tinh thần vô giá cho chúng tôi quyết tâm làm lại cuộc đời", anh N.V.M, trú tại Nghệ An chia sẻ.
Sự chủ động cập nhật kiến thức pháp luật kịp thời của Hội Luật gia tỉnh Nghệ An đã nhận được sự hưởng ứng tích cực của người dân, góp phần xây dựng mạng lưới phòng ngừa tệ nạn xã hội vững chắc ngay từ cơ sở, hướng tới một cộng đồng an toàn, lành mạnh.
Bà Trần Thị Khánh Hương – Giám đốc Trung tâm Tư vấn pháp luật, Hội Luật gia tỉnh Nghệ An khẳng định, việc phổ biến rộng rãi Luật Phòng, chống ma túy năm 2025 và Nghị định số 163 là vô cùng cấp thiết trong bối cảnh hiện nay. Theo bà Hương, các văn bản mới đã tạo ra cơ chế quản lý đồng bộ và thông thoáng hơn khi trao quyền chủ động cho lực lượng Công an xã, từ đó giúp người dân tiếp cận các thủ tục cai nghiện tự nguyện một cách nhanh chóng, thuận lợi ngay tại địa bàn cư trú.
"Mặt khác, trước thực trạng tệ nạn ma túy mới đang bủa vây giới trẻ và kéo theo nguy cơ gia tăng các ca nhiễm HIV, hoạt động tư vấn pháp lý không chỉ dừng lại ở việc chuyển tải những con số hay điều luật khô khan. Mục tiêu lớn nhất của chúng tôi là thông qua sự thấu hiểu và sẻ chia để tháo gỡ tâm lý e ngại của người dân, từng bước xóa bỏ sự kỳ thị, phân biệt đối xử trong xã hội, giúp người nhiễm HIV/AIDS tự tin điều trị ổn định và sớm tìm lại cơ hội hòa nhập cộng đồng", bà Hương nhấn mạnh.
