Quy định chặt chẽ các giới hạn áp dụng
Ngày 29/9, tiếp tục chương trình Hội nghị đại biểu Quốc hội hoạt động chuyên trách lần thứ Nhất, dưới sự điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định, các đại biểu Quốc hội hoạt động chuyên trách cho ý kiến về nhóm dự án thuộc lĩnh vực hành chính, tư pháp, gồm các dự án Luật: Bộ luật Hình sự (sửa đổi); Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự (sửa đổi); Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi); Luật Xử lý vi phạm hành chính (sửa đổi).
Đề cập đến dự án Luật Xử lý vi phạm hành chính (sửa đổi), đại biểu Quốc hội Nguyễn Thị Việt Nga (Đoàn TP. Hải Phòng) tập trung góp ý về vấn đề giới hạn áp dụng các biện pháp cưỡng chế mới tại Điều 74.
Thống nhất cao với mục tiêu sửa đổi nội dung này nhằm khắc phục tình trạng có quyết định xử phạt nhưng không thi hành được. Tuy nhiên, theo bà Nga, dự thảo Luật bổ sung những biện pháp có phạm vi tác động rất rộng, như ngừng cung cấp điện, nước, dịch vụ internet, viễn thông; niêm phong địa điểm; tạm hoãn xuất cảnh.
Bà Nga cho rằng, đây là các biện pháp cần được thiết kế thận trọng, bởi nếu không, rất có thể hậu quả của chúng có thể vượt ra ngoài cá nhân, tổ chức phải chấp hành quyết định.
“Chẳng hạn, việc ngừng cung cấp điện, nước tại một địa điểm có thể ảnh hưởng đến người thuê cùng tòa nhà hoặc những người cùng sử dụng hạ tầng mà không liên quan đến vi phạm. Việc ngừng dịch vụ viễn thông, internet có thể làm gián đoạn giao dịch, học tập và hoạt động kinh doanh của nhiều chủ thể khác. Khi cân nhắc một biện pháp cưỡng chế, chúng ta phải trả lời được cả hai câu hỏi: biện pháp đó có giúp thi hành quyết định hay không? và ai sẽ phải gánh chịu tác động của nó?”, bà Nga phân tích.
Tán thành việc nghiên cứu, xem xét các biện pháp mới để mang lại hiệu quả cao hơn nhưng bà Nga cũng đề nghị, dự thảo Luật quy định chặt chẽ các giới hạn áp dụng. Cần xác định rõ loại nghĩa vụ nào có thể dùng từng biện pháp cưỡng chế; điều kiện chứng minh biện pháp ít ảnh hưởng hơn không đạt hiệu quả; phạm vi, thời hạn áp dụng; người có thẩm quyền quyết định; trách nhiệm thông báo; quyền yêu cầu dừng biện pháp và cách khôi phục quyền lợi khi áp dụng sai. Đặc biệt, phải có quy định bảo vệ người thứ ba không vi phạm bởi chính các giới hạn ấy quyết định mức độ tác động của quyền cưỡng chế nhà nước đối với người dân và doanh nghiệp.
Bà Nga nêu quan điểm, quyền hạn được mở rộng đến đâu thì cơ chế kiểm soát và bảo vệ người chịu tác động phải rõ đến đó. "Tôi đề nghị cơ quan soạn thảo tiếp tục giải trình bằng số liệu, đánh giá tác động cụ thể và chỉnh lý trực tiếp trong dự thảo luật những bảo đảm cốt lõi, để luật vừa xử lý được vi phạm, vừa giữ được sự thận trọng cần thiết khi sử dụng quyền lực nhà nước", bà Nga kiến nghị.
Nghiên cứu quy định mức phạt theo tỷ lệ doanh thu
Theo đại biểu Quốc hội Hà Thị Anh Thư (Đoàn Quảng Ngãi), dự thảo Luật tăng mức phạt tối đa lên 1,5 tỷ đồng đối với cá nhân và 3 tỷ đồng đối với tổ chức. Tuy nhiên, với doanh nghiệp có quy mô lớn, hoặc vụ việc mang lại lợi ích kinh tế rất lớn, mức trần cố định có thể vẫn thấp hơn khoản lợi thu được từ vi phạm. Khi đó, tiền phạt có nguy cơ trở thành một khoản chi phí được tính trước trong hoạt động kinh doanh.
“Pháp luật cạnh tranh và kinh nghiệm quốc tế đã có cách tiếp cận xác định mức chế tài dựa trên doanh thu liên quan đến hành vi vi phạm hoặc lợi ích kinh tế thu được. Vì vậy, tôi đề nghị đối với một số nhóm vi phạm có động cơ kinh tế, nghiên cứu quy định mức phạt theo tỷ lệ doanh thu liên quan trực tiếp đến hành vi vi phạm, hoặc theo nhiều lần khoản thu lợi bất hợp pháp, đồng thời thu hồi lợi ích bất hợp pháp và bắt buộc khắc phục hậu quả”, bà Thư nói.
Liên quan đến xử phạt điện tử, theo bà Thư phải quy định thời hạn thông báo vi phạm. Theo đó công nghệ có thể ghi nhận hành vi vi phạm ngay từ khi xảy ra, nhưng thực tế có trường hợp sau một thời gian dài người dân mới nhận được thông báo. Khi đó, việc tìm lại chứng cứ và thực hiện quyền giải trình trở nên khó khăn với người dân.
Trong khi dự thảo Luật đặt ra vấn đề kéo dài thời hiệu xử phạt, song bà Thư đề nghị phân biệt rõ thời hiệu là thời gian Nhà nước có quyền xử phạt, nhưng thời hạn thông báo là thời gian cơ quan nhà nước phải thực hiện trách nhiệm của mình. Đối với vi phạm đã được phương tiện kỹ thuật hoặc dữ liệu điện tử ghi nhận, đề nghị Luật quy định thời hạn thông báo, trách nhiệm khi chậm thông báo do nguyên nhân chủ quan; đồng thời đảm bảo người dân được tiếp cận chứng cứ, giải trình, gửi chứng cứ, khiếu nại hợp pháp và theo dõi kết quả trên môi trường điện tử. Nhà nước phát hiện vi phạm bằng công nghệ càng nhanh thì người dân phải được biết và thực hiện quyền của mình càng sớm.
Không nên để biện pháp tác động rộng đến người thứ ba không có lỗi
Theo đại biểu Quốc hội Thạch Phước Bình (Đoàn Vĩnh Long), cần tách bạch việc ngừng cung cấp điện, nước nhằm ngăn chặn nguy cơ đang diễn ra với cưỡng chế thi hành quyết định xử phạt; cần loại trừ hoặc bảo vệ người thứ ba không có lỗi cùng sử dụng hạ tầng, đồng thời quy định cách khoanh vùng để không ảnh hưởng quá mức đến khu dân cư, cơ sở dùng chung hoặc là dịch vụ thiết yếu. Đối với biện pháp ngừng dịch vụ internet, viễn thông, ông Bình đề nghị xác định đây là biện pháp cuối cùng, giới hạn vào chủ thể, dịch vụ hoặc tài khoản liên quan trực tiếp đến hành vi vi phạm; quy định thời hạn thông báo, rà soát và khôi phục dịch vụ. Không nên để biện pháp tác động rộng đến người cùng hoặc hoạt động của bên thứ ba không có lỗi.
