Ngày 13-5, tại họp báo công bố Lệnh của Chủ tịch nước về các luật đã được Quốc hội khóa XVI thông qua tại kỳ họp thứ nhất, Thứ trưởng Bộ Tư pháp Đặng Hoàng Oanh đã giới thiệu một số điểm mới về Luật Hộ tịch. Luật này có hiệu lực thi hành từ ngày 1-3-2027.
Thứ trưởng Bộ Tư pháp Đặng Hoàng Oanh giới thiệu về Luật Hộ tịch
Theo Thứ trưởng Đặng Hoàng Oanh, Luật Hộ tịch năm 2026 được ban hành không chỉ nhằm sửa đổi, hoàn thiện các quy định về đăng ký, quản lý hộ tịch, mà còn thể hiện bước chuyển căn bản trong tư duy quản lý hành chính nhà nước, lấy người dân làm trung tâm phục vụ, lấy dữ liệu làm nền tảng quản trị và lấy chuyển đổi số làm động lực đổi mới phương thức quản lý.
Luật nhằm tạo cơ sở pháp lý để chuyển đổi toàn diện hệ thống đăng ký, quản lý hộ tịch theo mô hình quản lý hiện đại, số hóa, liên thông và phục vụ. So với Luật Hộ tịch năm 2014, Luật Hộ tịch năm 2026 có nhiều đổi mới căn bản cả về tư duy lập pháp, mô hình quản lý và phương thức tổ chức thực hiện.
Theo bà Đặng Hoàng Oanh, Luật Hộ tịch phân quyền triệt để, gắn với nâng cao trách nhiệm của chính quyền cơ sở, thẩm quyền đăng ký tất cả sự kiện, thông tin hộ tịch trong nước được giao cho UBND cấp xã. "Người dân được quyền yêu cầu đăng ký hộ tịch tại bất kỳ UBND cấp xã nào, mà không phụ thuộc nơi cư trú, địa giới hành chính"- Thứ trưởng cho hay.
Cụ thể, UBND cấp xã không phụ thuộc vào nơi cư trú của cá nhân đăng ký các việc hộ tịch sau: Khai sinh; kết hôn; giám hộ, giám sát việc giám hộ; nhận cha, mẹ, con; thay đổi thông tin hộ tịch; tình trạng hôn nhân; khai tử.
Lãnh đạo Bộ Tư pháp cũng nêu rõ, Luật Hộ tịch quy định đẩy mạnh số hóa dữ liệu hộ tịch và xác lập giá trị pháp lý của dữ liệu hộ tịch điện tử, xác định nguyên tắc "người dân chỉ cung cấp thông tin một lần", các cơ quan nhà nước có trách nhiệm khai thác, chia sẻ và sử dụng dữ liệu đã có để giải quyết thủ tục hành chính, thay vì yêu cầu người dân cung cấp nhiều loại giấy tờ như trước đây.
Với các quy định tại luật, đã chuyển từ phương thức "quản lý thụ động" sang "phục vụ chủ động", với các quy định về đăng ký khai sinh, khai tử chủ động trên cơ sở kết nối, chia sẻ dữ liệu giữa cơ sở khám bệnh, chữa bệnh với hệ thống đăng ký, quản lý hộ tịch điện tử.
Ngoài ra, Luật Hộ tịch đã tiếp tục hoàn thiện các quy định nhằm bảo đảm tốt hơn quyền nhân thân của cá nhân, giải quyết các khó khăn, vướng mắc phát sinh trong thực tiễn, với việc bổ sung nhiều quy định mới như đăng ký hộ tịch đối với người gốc Việt Nam chưa xác định quốc tịch đang sinh sống tại Việt Nam; ghi vào sổ hộ tịch việc khai sinh đã được giải quyết ở nước ngoài đối với trẻ em có cha hoặc mẹ là công dân Việt Nam.
Để bảo đảm việc triển khai Luật Hộ tịch được thống nhất, không làm gián đoạn việc giải quyết thủ tục hành chính cho người dân, luật đã quy định các nội dung chuyển tiếp phù hợp đối với giấy tờ hộ tịch, dữ liệu hộ tịch và các thủ tục đang được giải quyết trước thời điểm Luật có hiệu lực thi hành.
Theo đó, các giấy tờ hộ tịch đã được cấp hợp lệ trước ngày Luật có hiệu lực thì tiếp tục có giá trị sử dụng, các trường hợp đã tiếp nhận hồ sơ nhưng chưa giải quyết xong thì được tiếp tục thực hiện theo quy định.
