Trong số những cộng sự lâu năm của tỷ phú giàu nhất hành tinh, Antonio Gracias là cái tên ít xuất hiện trên truyền thông nhưng lại sở hữu tầm ảnh hưởng sâu rộng nhất.
Thương vụ “đặt cược” sinh lời nhất lịch sử giới công nghệ
Antonio Gracias là một nhà đầu tư vốn tư nhân điển trai đến từ Detroit (Mỹ), gặp Elon Musk thông qua mạng lưới quan hệ ở Thung lũng Silicon vào đầu những năm 2000. Không lâu sau đó, Gracias đã cho Musk vay 1 triệu USD trong giai đoạn đầu thành lập Tesla, khi doanh nghiệp này đang bên bờ vực phá sản.
Hành động cứu trợ kịp thời lúc hoạn nạn đó đã mở đường cho một chuỗi hợp tác kéo dài hơn hai thập kỷ qua hầu hết các dự án tham vọng nhất của nhân loại.
Antonio Gracias luôn xuất hiện trong gần như mọi dự án quan trọng của Elon Musk. Ông từng tham gia hội đồng quản trị của Tesla, SpaceX, SolarCity, Neuralink và The Boring Company.
Từng cho Elon Musk vay tiền, Antonio Gracias ngay lập tức hái được thành quả ngọt ngào
Gracias cũng từng là phù rể trong đám cưới của ông Kimbal Musk, em trai của tỷ phú Elon Musk. Gia đình hai bên thường xuyên đi nghỉ cùng nhau, cùng đón các dịp lễ và thậm chí còn tới hòn đảo riêng của ảo thuật gia David Copperfield tại Bahamas.
Công ty của ông, Valor Equity Partners, là một trong những nhà đầu tư tổ chức đầu tiên của Tesla và đã rót vốn vào hầu hết các doanh nghiệp do tỷ phú Musk sáng lập.
Theo hồ sơ IPO mới nhất, các thực thể thuộc Valor Equity Partners hiện nắm giữ hơn 500 triệu cổ phiếu loại A của SpaceX, tương đương khoảng 7,3% công ty. Đây là tỷ lệ sở hữu lớn thứ hai trong số các cá nhân, chỉ sau Elon Musk.
Cuối tháng 5, các định chế tài chính lớn tại Phố Wall đã đưa ra những dự báo vô cùng lạc quan về giá trị của đợt phát hành cổ phiếu lần này. Nếu cổ phiếu SpaceX chính thức lên sàn với mức định giá 1.750 tỷ USD như nguồn tin từ các hãng thông tấn lớn tiết lộ, phần tài sản của Antonio Gracias sẽ ngay lập tức chạm mốc 90 tỷ USD. Trong kịch bản lạc quan hơn khi thị trường đẩy mức định giá lên ngưỡng 2.000 tỷ USD, con số này sẽ vượt qua 140 tỷ USD và đưa người đàn ông kín tiếng này thẳng tiến vào danh sách 50 người giàu nhất hành tinh.
Và kết quả đúng như dự đoán, trong phiên giao dịch ngày 12/6, cổ phiếu của Tập đoàn hàng không vũ trụ SpaceX (Mỹ) đã mở cửa trên sàn Nasdaq ở mức 150 USD/cổ phiếu. Đài CNBC đưa tin giá trị số cổ phần mà ông Musk nắm giữ tại hãng này đã vọt lên hơn 766 tỉ USD. Khi cộng gộp với 280 tỉ USD giá trị cổ phần từ hãng xe điện Tesla (cổ phiếu cũng tăng gần 2% lên 406 USD/cổ phiếu trong cùng ngày), tổng tài sản của Elon Musk đã đạt xấp xỉ 1,05 nghìn tỉ USD.
Kết thúc phiên giao dịch, cổ phiếu SpaceX vọt tăng khoảng 20%, chốt ở mức hơn 160 USD/cổ phiếu. Màn ra mắt ấn tượng này giúp định giá công ty vượt mốc 2.000 tỉ USD, so với dự kiến ban đầu là 1.700 tỉ USD.
Thỏa thuận trị giá 20 tỷ USD gây tranh cãi
Tuy nhiên, bức tranh tài chính chuẩn bị phơi bày trước công chúng không chỉ toàn màu hồng của những kỷ lục giàu sang. Hồ sơ niêm yết vừa hé lộ một cấu trúc giao dịch vô cùng phức tạp và bất thường liên quan đến công ty trí tuệ nhân tạo xAI trước khi đơn vị này được sáp nhập vào hệ sinh thái chung.
Cụ thể, một công ty con thuộc xAI đã ký kết các hợp đồng thuê thiết bị xử lý đồ họa GPU có tổng trị giá lên tới gần 20 tỷ USD từ chính quỹ đầu tư của Antonio Gracias. Khi đó xAI vẫn là công ty độc lập của Musk; tới tháng 2, doanh nghiệp này đã được sáp nhập vào SpaceX.
Đến tháng 1, CTC ký hợp đồng thuê thứ hai với Valor. Tháng 4, hợp đồng thứ ba được hoàn tất.
Antonio Gracias luôn đồng hành cùng Elon Musk trong cả công việc lẫn cuộc sống
Tổng cộng, ba thỏa thuận này buộc công ty phải thanh toán cho Valor gần 20 tỷ USD trong suốt thời hạn hợp đồng. Đáng chú ý, SpaceX đứng ra bảo lãnh các khoản thanh toán, đồng nghĩa nếu công ty con của xAI mất khả năng chi trả, SpaceX sẽ phải gánh trách nhiệm.
Bản thân cơ chế bảo lãnh này đã là điều bất thường. Nó cho thấy xAI không thể tự huy động nguồn tài chính quy mô lớn bằng uy tín tín dụng riêng và cần công ty mẹ đứng ra hỗ trợ. Hồ sơ mới cũng cho thấy xAI đang gánh khối nợ lớn, bao gồm trái phiếu cao cấp có bảo đảm với lãi suất lên tới 12,5% - mức lãi suất thường chỉ áp dụng với các bên vay đang gặp khó khăn tài chính, phản ánh việc công ty khó tiếp cận các kênh huy động vốn thông thường.
Một khi SpaceX niêm yết công khai, toàn bộ nghĩa vụ tài chính đó sẽ được chuyển sang các cổ đông đại chúng, tức những người sẽ phải gánh hàng tỷ USD trách nhiệm phát sinh từ các thỏa thuận được ký khi công ty còn là doanh nghiệp tư nhân.
Cho tới nay, các công ty thuộc Valor đã thu về khoảng 885 triệu USD từ các hợp đồng thuê trong năm 2025 và thêm 857 triệu USD chỉ trong 2 tháng đầu năm 2026.
Cấu trúc giao dịch này bất thường tới mức công ty kiểm toán của SpaceX là PwC từ chối xem đây là hợp đồng thuê thông thường, thay vào đó gọi là một “giao dịch bán và thuê lại thất bại”.
Trong một giao dịch bán và thuê lại điển hình, một bên bán tài sản cho bên còn lại rồi thuê lại chính tài sản đó để tiếp tục sử dụng. Trong trường hợp này, điều đó có nghĩa công ty con CTC của xAI đã “bán” các GPU cho Valor rồi thuê lại để sử dụng tại trung tâm dữ liệu của mình.
Tuy nhiên, để được coi là một giao dịch bán thực sự, Valor phải nắm quyền kiểm soát đối với số GPU này. Theo đánh giá của PwC, các điều khoản thỏa thuận khiến CTC vẫn duy trì quyền kiểm soát thực tế với tài sản, biến Valor về bản chất chỉ giống như một bên cho vay thông thường, còn GPU đóng vai trò tài sản thế chấp.
Nói cách khác, SpaceX và xAI đã thiết kế cấu trúc giao dịch theo cách mà, nếu được chấp nhận, khoản tài trợ này sẽ không xuất hiện trên bảng cân đối kế toán của SpaceX. Nhưng PwC dường như không chấp nhận cách xử lý đó. Các kiểm toán viên kết luận đây thực chất là các khoản vay chứ không phải hợp đồng thuê và buộc SpaceX phải ghi nhận khoản nợ liên quan.
Hiện khoản nợ 9 tỷ USD đang nằm trên bảng cân đối kế toán của SpaceX dưới dạng khoản nợ với bên liên quan phải trả cho công ty của một thành viên hội đồng quản trị SpaceX.
Cả Valor Equity Partners lẫn SpaceX đều không phản hồi yêu cầu bình luận từ Fortune.
