Ở các siêu thị, chợ truyền thống hay cửa hàng miễn thuế Hàn Quốc, kẹo sâm luôn nằm ở vị trí dễ thấy. Trên trang bán lẻ SSG của Emart, một túi kẹo hồng sâm 300g của thương hiệu Cheongwoo có giá khoảng 5.000 đến 5.500 won, còn túi 200g của Hợp tác xã nhân sâm Geumsan chỉ khoảng 4.400 won. Mức giá dễ chịu, bao bì in chữ "Korean Red Ginseng" sang trọng, lại mang đúng "chất Hàn" nên không lạ khi đây trở thành món quà được người Việt chuộng bậc nhất sau mỗi chuyến du lịch.
(Ảnh chụp màn hình:
(Ảnh: )
Mức giá dễ chịu, bao bì in chữ "Korean Red Ginseng" sang trọng, lại mang đúng "chất Hàn" nên không lạ khi đây trở thành món quà được người Việt chuộng bậc nhất sau mỗi chuyến du lịch.
Người Việt thường gọi chung là "kẹo sâm", nhưng trên kệ hàng Hàn Quốc, món kẹo này có vài loại khác nhau tùy vào dạng sâm được dùng làm nguyên liệu. Kẹo nhân sâm (insam candy) dùng chiết xuất từ sâm tươi hoặc sâm phơi khô. Kẹo hồng sâm (hongsam candy) dùng cao từ sâm đã hấp chín rồi sấy khô. Còn kẹo hắc sâm (heuksam candy) làm từ sâm được hấp sấy nhiều lần đến khi chuyển sang màu đen, loại này hiện cũng được bán trên các trang thương mại điện tử Hàn Quốc.
Trong số đó, kẹo hồng sâm phổ biến nhất và cũng là loại khách du lịch hay mua về làm quà. Hầu hết các thương hiệu quen mặt trên kệ siêu thị, từ Cheongwoo, Hansamin đến Hợp tác xã nhân sâm Geumsan, đều là kẹo hồng sâm. Một phần lý do nằm ở hương vị: Quá trình hấp khiến vị đắng của sâm dịu đi, nên viên kẹo dễ ăn hơn với số đông.
Nhìn vào nhãn sản phẩm, công thức của kẹo hồng sâm khá đơn giản. Một sản phẩm đang bán trên trang thương mại do chính quyền huyện Goesan vận hành ghi thành phần gồm đường, mạch nha, cao hồng sâm cô đặc nội địa (chiếm 0,2%), màu caramel và L-menthol. Loại kẹo của Hợp tác xã nhân sâm Gangwon thì dùng cao hồng sâm 6 năm tuổi, chiếm 0,5%.
Chính tinh dầu menthol là lý do viên kẹo có cảm giác the mát khi ngậm, còn cao sâm tạo nên vị đắng nhẹ đặc trưng ở hậu vị. Người Hàn coi đây là món ăn vặt tiện lợi, thường ngậm khi leo núi, lái xe đường dài, học bài hay lúc buồn ngủ. Nói cách khác, kẹo sâm là một món kẹo mang hương vị sâm, chứ không phải thực phẩm bổ sung. Những năm gần đây, nhiều cơ sở còn làm thêm dòng kẹo không đường dùng isomalt, maltitol và xylitol, dành cho người cần kiểm soát đường huyết.
Nhưng thứ làm nên giá trị của viên kẹo không nằm ở tỷ lệ phần trăm, mà ở hai chữ "hồng sâm" in trên bao bì.
Geumsan, nơi cây sâm xuống núiTheo tạp chí Monthly KOREA trên cổng thông tin chính phủ Hàn Quốc Korea.net, người Hàn phân biệt nhiều dạng sâm. Sâm vừa thu hoạch, rửa sạch gọi là susam hoặc saengsam (sâm tươi). Sâm được hấp rồi sấy khô thành hongsam, tức hồng sâm. Còn sâm cạo nhẹ vỏ, phơi nắng thì gọi là baeksam (bạch sâm), dùng làm thuốc hoặc trà.
Hồng sâm ra đời từ một nhu cầu rất thực tế là thương mại. Vào thời Goryeo, sâm Cao Ly được Trung Quốc và các nước lân cận săn lùng, trong khi sâm tươi lại rất dễ hư hỏng trên đường vận chuyển. Người ta tìm ra cách hấp chín rồi sấy khô để củ sâm bảo quản được lâu, lại bán được giá cao hơn. Khi hấp và phơi, củ sâm chuyển sang màu đỏ nâu, vị đắng dịu đi và kết cấu trở nên dẻo như hồng treo. Theo ghi chép của sứ thần nhà Tống Từ Căng trong "Cao Ly đồ kinh", đến giữa thời Goryeo, hồng sâm đã được sản xuất.
Sang cuối triều Joseon, hồng sâm trở thành mặt hàng chủ lực trong giao thương với nhà Thanh và Nhật Bản, là biểu tượng của sự giàu có. Trong biên niên sử thời vua Jeongjo (1776 đến 1800), cụm từ "hồng sâm" đã được ghi lại. Danh tiếng lớn đến mức giới buôn bán phải đối mặt với nạn làm giả. Theo lịch sử của Tổng công ty Nhân sâm Hàn Quốc (KGC), thương hiệu Cheong Kwan Jang ra đời vào đầu thập niên 1940 chính vì nhu cầu xuất khẩu tăng mạnh khiến sâm giả tràn lan, và cái tên này được dùng để đánh dấu hàng chính phẩm.
Đến thập niên 1970, khi Hàn Quốc dồn sức cho xuất khẩu, tư liệu của Cục Lưu trữ Quốc gia nước này cho thấy trà sâm là một trong những mặt hàng được đưa ra thị trường thế giới, cùng gốm sứ và tóc giả. Từ củ sâm quý dành cho vua chúa và giới thượng lưu, hương vị sâm dần được "bình dân hóa" qua trà, rượu, mứt sâm và cuối cùng là những viên kẹo ai cũng mua được.
Nếu hồng sâm là linh hồn của viên kẹo, thì Geumsan là quê hương của cây sâm trồng. Huyện nhỏ thuộc tỉnh Chungcheong Nam này từng thuộc lãnh thổ vương quốc Baekje và có lịch sử trồng sâm được cho là khoảng 1.500 năm.
Theo trang du lịch chính thức VisitKorea, người dân nơi đây lưu truyền tích về một người họ Kang. Mẹ ông lâm bệnh nặng, ông được sơn thần báo mộng chỉ cho một loại cây trên núi. Ông đem rễ cây về sắc cho mẹ uống và bà khỏi bệnh. Sau đó, ông chia hạt giống cho dân làng gieo trồng, và vì rễ cây có hình dáng giống người nên được gọi là "nhân sâm". Mảnh đất ông gieo hạt đầu tiên ở xã Nami, nay được gọi là Gaesamteo, nghĩa là nơi cây sâm bắt đầu. Hằng năm, người dân vẫn tổ chức lễ tế tạ ơn sơn thần và ông Kang.
Truyền thuyết là vậy, nhưng giới sử học Hàn Quốc cũng có cơ sở cho niềm tự hào này. Tại sự kiện do KGC tổ chức cuối năm 2025, các nhà nghiên cứu khẳng định Hàn Quốc đã trồng sâm từ thế kỷ 16 đến 17, sớm hơn Nhật Bản vốn chỉ thành công từ thập niên 1720. Năm 2018, nghề trồng sâm truyền thống Geumsan được Tổ chức Nông lương Liên Hợp Quốc (FAO) đưa vào danh sách Hệ thống Di sản Nông nghiệp Quan trọng Toàn cầu, là cây sâm đầu tiên trên thế giới có danh hiệu này.
Ngày nay, chợ sâm Geumsan là chợ sâm lớn nhất Hàn Quốc, mỗi năm tiêu thụ hơn 3.000 tấn sâm các loại, từ sâm tươi đến kẹo, caramel và rượu sâm. Theo Korea.net, cây sâm đóng góp khoảng 70% nền kinh tế của cả vùng.
Vậy nên lần tới khi xé một túi kẹo sâm mang về từ Seoul hay Busan, dù là nhân sâm, hồng sâm hay hắc sâm, có thể viên kẹo ấy chỉ chứa một chút xíu cao sâm. Nhưng hương vị đắng nhẹ tan trong miệng lại là dư âm của một loại cây từng là mặt hàng xuất khẩu quý giá bậc nhất, từng theo thuyền buôn đi khắp Đông Á, và đến nay vẫn là niềm tự hào lớn nhất của người Hàn.
