Những trụ cột đưa Đồng Nai lên thành phố trực thuộc Trung ương

Ngày 28/3, tại kỳ họp thứ nhất HĐND tỉnh Đồng Nai khóa XI, nhiệm kỳ 2026-2031, các đại biểu đã thông qua chủ trương thành lập thành phố Đồng Nai trực thuộc Trung ương trên cơ sở giữ nguyên trạng diện tích tự nhiên và quy mô dân số hiện có.

Trước đó, tại Hội nghị lần thứ hai Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV, Ban Chấp hành Trung ương đã thống nhất chủ trương này, đồng thời giao Bộ Chính trị chỉ đạo Đảng ủy Chính phủ hoàn thiện đề án, hồ sơ để trình Quốc hội khóa XVI xem xét, quyết định tại kỳ họp thứ nhất Quốc hội khóa XVI.

Để đảm bảo tiến độ, Chính phủ mới đây đã giao Bộ Nội vụ phối hợp chặt chẽ với UBND tỉnh Đồng Nai hoàn thiện hồ sơ, tổ chức thẩm định, lấy ý kiến các bộ, ngành Trung ương và trình Chính phủ trước ngày 4/4.

Chuỗi động thái trên cho thấy Đồng Nai đang tiến gần hơn tới cột mốc trở thành thành phố trực thuộc Trung ương.

Hội tụ nhiều tiềm năng

Trên thực tế, quy mô và nền tảng phát triển hiện hữu đang trở thành cơ sở quan trọng củng cố cho mục tiêu này. Tỉnh Đồng Nai được hình thành trên cơ sở sáp nhập tỉnh Đồng Nai và Bình Phước cũ, tạo nên một địa phương có quy mô lớn với diện tích đứng thứ 9, dân số đứng thứ 5 và quy mô kinh tế đứng thứ 4 cả nước.

Theo Nghị quyết 112/2025 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, một thành phố trực thuộc Trung ương phải đáp ứng các nhóm tiêu chí về dân số, diện tích, trình độ phát triển kinh tế - xã hội, mức độ đô thị hóa, hạ tầng và vai trò trung tâm vùng.

UBND tỉnh Đồng Nai cho biết địa phương đã đáp ứng tất cả điều kiện này. Cụ thể, dân số sau sáp nhập đạt gần 4,5 triệu người; diện tích hơn 12.700 km2. Tỷ lệ đô thị hóa đạt gần 57%. Đồng thời, tỉnh Đồng Nai hiện có 33 phường, tỷ lệ đạt 34,73%, vượt ngưỡng yêu cầu tối thiểu 30%.

Về tiêu chí đô thị loại I, tỉnh đã hoàn thiện hồ sơ trình Bộ Xây dựng và cơ bản đạt 13/15 tiêu chí, cao hơn mức tối thiểu 12 tiêu chí theo quy định.

Một trong những điểm đáng chú ý là Đồng Nai đáp ứng đầy đủ tiêu chí về cơ cấu và trình độ phát triển kinh tế - xã hội, trong đó có khả năng tự cân đối ngân sách.

Năm 2025, thu ngân sách nhà nước của tỉnh ước đạt gần 103.000 tỷ đồng, đứng thứ 4 cả nước, chỉ sau TP.HCM, Hà Nội và Hải Phòng, đồng thời cao hơn một số thành phố trực thuộc Trung ương hiện hữu như Đà Nẵng, Cần Thơ và Huế.

Cơ cấu kinh tế chuyển dịch theo hướng hiện đại, với tỷ trọng công nghiệp - xây dựng - dịch vụ chiếm hơn 81%. Thu nhập bình quân đầu người trong 3 năm gần nhất đều cao hơn mức bình quân cả nước, năm 2025 đạt khoảng 153 triệu đồng/người.

Tốc độ tăng trưởng GRDP 3 năm gần nhất đều đạt hoặc vượt tốc độ tăng GDP cả nước. Năm 2025, GRDP của Đồng Nai đạt gần 678.000 tỷ đồng, tăng 9,63%, trong khi tỷ lệ hộ nghèo thấp hơn bình quân chung.

Nắm giữ vai trò quan trọng trong liên kết vùng

Không chỉ mạnh về quy mô, Đồng Nai còn giữ vị trí đặc biệt trong cấu trúc phát triển khu vực phía Nam. Nằm ở trung tâm vùng Đông Nam Bộ và trong không gian phát triển liền kề siêu đô thị TP.HCM, địa phương là điểm giao thoa của nhiều hành lang kinh tế, kết nối trực tiếp với TP.HCM và các vùng Tây Nguyên, Duyên hải Nam Trung Bộ, Đồng bằng sông Cửu Long.

Vai trò "cửa ngõ" này giúp Đồng Nai trở thành đầu mối lưu chuyển hàng hóa, dịch vụ và dòng vốn đầu tư của toàn vùng, qua đó tạo động lực tăng trưởng mới và thúc đẩy phát triển cân bằng, bền vững.

Lợi thế vị trí của Đồng Nai ngày càng được củng cố nhờ hệ thống hạ tầng giao thông không ngừng hoàn thiện. Trên cơ sở quy hoạch và định hướng phát triển, địa phương này đang từng bước hình thành mạng lưới kết nối đồng bộ, hướng tới hội tụ đầy đủ 5 phương thức vận tải gồm đường bộ, hàng không, đường sắt, hàng hải và đường thủy nội địa.

Trong đó, hạ tầng đường bộ đóng vai trò trục xương sống, tạo lực kéo cho liên kết vùng. Hiện, hàng loạt tuyến cao tốc và trục giao thông chiến lược như Phan Thiết - Dầu Giây, Biên Hòa - Vũng Tàu, Bến Lức - Long Thành, Dầu Giây - Liên Khương, Gia Nghĩa - Chơn Thành cùng các tuyến Vành đai 3, 4 TP.HCM đang dần hình thành mạng lưới kết nối hoàn chỉnh.

Đồng Nai đang phát triển hệ thống giao thông với đầy đủ 5 phương thức, gồm đường bộ, đường hàng không, đường sắt, đường hàng hải và đường thủy nội địa. Ảnh: Quỳnh Danh.

Trong tương lai, tuyến đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam đi qua địa bàn tiếp tục giữ vai trò quan trọng, trong khi các tuyến metro kết nối từ Suối Tiên đến trung tâm hành chính tỉnh và sân bay Long Thành đang được nghiên cứu triển khai.

Ở lĩnh vực đường thủy, hệ thống sông Đồng Nai, Thị Vải, La Ngà, sông Cái cùng mạng lưới luồng hàng hải và đường thủy nội địa tạo điều kiện thuận lợi cho vận tải và kết nối cảng biển.

Theo quy hoạch, cảng biển Đồng Nai thuộc nhóm cảng số 4, là cảng loại I quốc gia với các khu bến quan trọng như Phước An, Gò Dầu, Phước Thái, Nhơn Trạch, Long Bình Tân. Hệ thống này đóng vai trò then chốt trong hoạt động xuất nhập khẩu và phát triển logistics.

Song song đó, tỉnh đang định hướng phát triển mạng lưới cảng cạn (ICD) và trung tâm logistics đa phương thức, kết nối hiệu quả giữa đường bộ, đường sắt, cảng biển và hàng không.

Cú hích từ sân bay Long Thành

Trọng tâm của hệ sinh thái này là Cảng hàng không quốc tế Long Thành - dự án hạ tầng chiến lược quốc gia với quy mô khoảng 5.000 ha, tổng mức đầu tư hơn 16 tỷ USD, tiêu chuẩn 4F. Khi hoàn thành, sân bay có thể đạt công suất 100 triệu hành khách và 5 triệu tấn hàng hóa mỗi năm, trở thành trung tâm trung chuyển hàng không lớn của khu vực châu Á - Thái Bình Dương.

Công trình này không chỉ tạo bước ngoặt về hạ tầng giao thông mà còn mở ra cơ hội hình thành đô thị sân bay và trung tâm logistics hiện đại, mang tầm khu vực và quốc tế.

Sân bay Long Thành không chỉ tạo bước ngoặt về hạ tầng giao thông mà còn mở ra cơ hội hình thành đô thị sân bay và trung tâm logistics hiện đại. Ảnh: Quỳnh Danh.

Để phát huy tối đa hiệu quả của sân bay Long Thành, tỉnh Đồng Nai đang thực hiện quy hoạch để hình thành, phát triển mô hình đô thị sân bay và khu thương mại tự do (FTZ) gắn với sân bay này.

Trong đó, đô thị sân bay Long Thành với quy mô 43.000 ha gắn với hành lang phát triển sông Đồng Nai và tuyến đại lộ ven sông Đồng Nai sẽ là cực tăng trưởng quan trọng ở khu vực phía nam của tỉnh. Nơi đây sẽ hình thành trung tâm dịch vụ hàng không, logistics, thương mại quốc tế, tài chính, hội nghị và các khu đô thị hiện đại, góp phần mở rộng không gian phát triển đô thị - công nghiệp - dịch vụ, gắn kết chặt chẽ với TP.HCM.

Chủ tịch UBND tỉnh Nguyễn Văn Út đánh giá trong quy hoạch tỉnh, khu vực đô thị sân bay Long Thành và hành lang sông Đồng Nai sẽ là hai động lực phát triển mới.

Dù có nhiều tiềm năng, song quy mô đầu tư hạ tầng lớn cũng đặt ra áp lực về nguồn lực. Do đó, tờ trình của tỉnh nêu rõ việc trở thành thành phố trực thuộc Trung ương sẽ giúp Đồng Nai nâng cao khả năng tiếp cận vốn đầu tư công từ ngân sách Trung ương, đồng thời mở rộng khả năng huy động các nguồn lực hợp pháp khác như bội chi, khai thác quỹ đất.

Nhờ đó, năng lực cân đối vốn trong giai đoạn 2026-2030 có thể được cải thiện, tạo điều kiện triển khai các dự án hạ tầng trọng điểm, đặc biệt là các công trình liên kết vùng như đường vành đai, kết nối sân bay Long Thành, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội.

UBND tỉnh đánh giá Đồng Nai việc trở thành thành phố trực thuộc Trung ương là yêu cầu khách quan và cấp thiết, điều này không chỉ mang ý nghĩa hành chính, mà còn mở ra cơ hội tái cấu trúc không gian phát triển. Hệ thống quy hoạch đô thị sẽ được rà soát, điều chỉnh toàn diện theo hướng tích hợp đa ngành, gắn với các động lực lớn như sân bay Long Thành, hệ thống logistics và các hành lang giao thông chiến lược.

Trong dài hạn, việc thành lập thành phố Đồng Nai trực thuộc Trung ương được kỳ vọng sẽ tạo bước chuyển về tầm vóc phát triển, giúp địa phương phát huy tối đa lợi thế về công nghiệp, logistics và dịch vụ hiện đại.

Qua đó, Đồng Nai có cơ hội trở thành trung tâm công nghiệp công nghệ cao, đầu mối kết nối vùng và cửa ngõ giao thương quốc tế quan trọng của khu vực phía Nam. Đồng thời, đây cũng là nền tảng để nâng cao năng lực cạnh tranh, thúc đẩy liên kết vùng, mở rộng hội nhập quốc tế và đóng góp lớn hơn cho tăng trưởng kinh tế quốc gia.