Trong thế giới của những giấc mơ 'tỉnh táo' (giấc mơ sáng suốt, Lucid dream) - nơi người ngủ nhận biết rõ ràng mình đang mơ và có thể điều khiển được không gian xung quanh - việc bay lượn hay đi xuyên tường từ lâu đã trở thành những trò tiêu khiển quen thuộc.
Thế nhưng, một nghiên cứu đột phá vừa được công bố trên tạp chí International Journal of Dream Research đã đẩy giới hạn này đi xa hơn rất nhiều.
Nghiên cứu mới khảo sát khả năng thay đổi cấu trúc cảm giác cơ thể của người trải nghiệm giấc mơ sáng suốt (lucid dreamer) thông qua việc yêu cầu họ biến thành sói hoặc đổi giới tính. Kết quả cho thấy nhiều tình nguyện viên báo cáo cảm nhận rõ rệt sự thay đổi về thể xác (mọc lông, cơ bắp thay đổi, biến đổi cơ quan sinh dục) lẫn tâm lý và bản năng (hung hãn, tự tin, thính giác và khứu giác nhạy bén hơn).
Các nhà khoa học đã yêu cầu gần 100 người trải nghiệm giấc mơ 'tỉnh táo' thực hiện một thử nghiệm táo bạo: rũ bỏ nhân hình để biến thành những con sói dã tính, hoặc hoán đổi hoàn toàn sang cơ thể của giới tính đối lập.
Kết quả thu được từ cuộc khảo sát này đã gây kinh ngạc cho chính những người thực hiện. Không dừng lại ở việc thay đổi hình ảnh thị giác đơn thuần, nhiều tình nguyện viên cho biết họ đã thực sự trải nghiệm những biến đổi sâu sắc về mặt sinh học và tâm lý ngay trong cơn mộng mị.
Họ cảm nhận được làn lông dày bao phủ làn da, những chiếc móng vuốt cào xé, thính giác và khứu giác trở nên nhạy bén một cách dị thường.
Đáng sợ hơn, bản năng dã thú cũng trỗi dậy mạnh mẽ. Một tình nguyện viên chia sẻ bản thân đã trải qua cảm giác hung hãn, hoang dại đầy khó chịu với một khao khát nội tại không thể kiểm soát là muốn lao vào xé xác một ai đó.
Thí nghiệm được triển khai thông qua Dự án Elijah - một nền tảng trực tuyến chuyên sâu về giấc mơ 'tỉnh táo'. Trong số 98 người tham gia thử thách hóa sói, có tới 32 người tuyên bố đã biến hình thành công và 85 phần trăm ghi nhận sự thay đổi cơ thể ở các mức độ khác nhau.
Ở phần thứ hai của nghiên cứu, khi 99 tình nguyện viên được yêu cầu chuyển đổi sang cơ thể giới tính ngược lại, tỷ lệ thành công cũng lên tới 79 người. Nhiều phụ nữ mô tả bờ vai của họ rộng ra, dáng đi nam tính và sự tự tin tràn ngập; trong khi nam giới lại cảm nhận được sự co giãn của vòng hông trong những bộ váy bó sát hay thậm chí là sự thay đổi hoàn toàn ở cơ quan sinh dục.
Thí nghiệm được thực hiện trên các tình nguyện viên từ trang web Dự án Elijah với tỷ lệ thành công một phần hoặc toàn phần đạt mức cao ở cả hai nhóm nhiệm vụ.
Dưới góc nhìn của khoa học thần kinh, những hiện tượng kỳ lạ này không hoàn toàn là điều hoang đường. Bộ não con người vốn sở hữu một cơ chế mô phỏng cảm giác cơ thể vô cùng mạnh mẽ.
Minh chứng rõ ràng nhất chính là hiện tượng chi ma ở các bệnh nhân bị đoạn chi, khi họ vẫn cảm nhận được phần cơ thể đã mất hiện diện và hoạt động bình thường trong cả đời thực lẫn giấc mơ.
Thử nghiệm hoán đổi này cho thấy, khi thoát khỏi các rào cản vật lý của thế giới tỉnh táo, tâm trí có thể kéo giãn cảm giác về sự hiện diện cơ thể đến những biên độ không tưởng.
Tuy nhiên, giới chuyên gia nhận định công trình này vẫn tồn tại những rào cản pháp lý và kỹ thuật lớn cần phải nhìn nhận một cách thận trọng. Do được thực hiện bởi một công ty nghiên cứu độc lập, dự án này hoàn toàn chưa nhận được sự phê duyệt đạo đức từ bất kỳ tổ chức học thuật chính thống nào.
Thêm vào đó, toàn bộ dữ liệu hiện tại đều dựa trên các báo cáo tự thuật từ phía các tình nguyện viên. Ở thời điểm hiện tại, nền khoa học thế giới vẫn chưa thể phát minh ra bất kỳ công nghệ quét não nào có khả năng kiểm chứng độc lập và tái hiện lại nội dung giấc mơ của con người. Chúng ta bắt buộc phải tin vào lời kể của người trong cuộc mà không có cách nào xác minh một cách khách quan.
Nghiên cứu có điểm hạn chế lớn là hoàn toàn dựa trên báo cáo tự thuật, không có công nghệ quét não kiểm chứng và chưa qua phê duyệt đạo đức của một tổ chức chính thống do được thực hiện bởi công ty độc lập. Nếu các báo cáo này là thật, giấc mơ sáng suốt sẽ mở ra một hướng đi mới cho các nhà khoa học nghiên cứu cách não bộ hình thành ý thức về bản ngã và quyền sở hữu cơ thể từ sâu bên trong tâm trí.
Bất chấp những hoài nghi và hạn chế kể trên, nghiên cứu này vẫn được xem là một bước tiến gợi mở. Nếu các trải nghiệm biến hình này được chứng minh là có thật, giấc mơ 'tỉnh táo' sẽ trở thành một công cụ vô giá, một chiếc chìa khóa vàng giúp các nhà khoa học đi sâu vào nội tại của tâm trí.
Từ đó, giới nghiên cứu có thể bóc tách cách thức bộ não xây dựng nên cảm giác về bản ngã và quyền sở hữu cơ thể, khám phá những bí ẩn sâu thẳm nhất của bộ máy tâm thần con người từ chính bên trong thế giới của những cơn mơ.
