Trong danh tác Tây Du Ký, trước khi bước vào hành trình thỉnh kinh đầy huyền thoại, độc giả từng được dẫn dắt qua một chương truyện đẫm nước mắt về nguồn gốc của Đường Huyền Trang. Nhân vật trung tâm của bi kịch này là Ân Ôn Kiều - ái nữ của Thừa tướng Ân Khai Sơn. Bà vốn là một tiểu thư lá ngọc cành vàng, hội tụ đủ vẻ đẹp và đức hạnh, nhưng chính cuộc gặp gỡ định mệnh đã đẩy bà vào một kiếp nạn kéo dài gần hai thập kỷ.
Mọi chuyện bắt đầu từ buổi lễ gieo tú cầu chọn phu mã của Ân tiểu thư tại kinh thành. Khi đó, tân khoa Trạng nguyên Trần Quang Nhụy đang cưỡi ngựa dạo phố thì vô tình bắt được quả tú cầu từ tay bà. Một mối lương duyên môn đăng hộ đối tưởng như viên mãn đã bắt đầu bằng một đám cưới linh đình dưới sự chúc phúc của triều đình.
Mẹ của Đường Tăng là Ôn Ân Kiều - vốn là một tiểu thư lá ngọc cành vàng
Thế nhưng, bi kịch ập đến khi Trần Quang Nhụy nhận lệnh đến nhậm chức tại Giang Châu. Trên đường đi, tên lái đò gian ác Lưu Hồng đã nảy lòng tham và tà ý, hắn sát hại Quang Nhụy, ném xác xuống sông rồi cưỡng ép Ân Ôn Kiều phải phục tùng mình.
Vì đang mang thai và mong muốn bảo vệ giọt máu duy nhất của người chồng quá cố, bà đành nuốt nhục, giả làm vợ tên giặc suốt 18 năm ròng rã. Khi sinh hạ Đường Tăng, lo sợ Lưu Hồng sẽ hãm hại đứa trẻ, bà đã cắn ngón tay viết huyết thư kể rõ sự tình, gói con vào tấm đệm rồi thả trôi sông kèm theo một chiếc lóng tay để làm dấu.
Đứa trẻ ấy sau này được thiền sư tại chùa Kim Sơn cứu giúp, đặt tên là Giang Lưu Nhi (đứa trẻ trôi sông). 18 năm sau, khi Đường Tăng trưởng thành và tìm lại được mẹ, Ân Ôn Kiều đã cùng con trai báo tin cho cha ruột là Thừa tướng Ân Khai Sơn.
Để bảo vệ giọt máu của chồng, bà đành nuốt nhục, thả con trôi sông mong tìm đường sống
Lúc này, công lý mới được thực thi khi quân triều đình vây bắt và xử tử Lưu Hồng bên bờ sông năm xưa. Đặc biệt, nhờ ơn cứu mạng của Long Vương, Trần Quang Nhụy cũng chết đi sống lại và gặp lại vợ con. Tuy nhiên, thay vì cùng chồng hưởng hạnh phúc sau bao năm cay đắng, nguyên tác Tây Du Ký lại ghi lại một dòng ngắn ngủi nhưng đầy ám ảnh: "Sau này Ân tiểu thư rốt cuộc đã thong thả tự tận". Đây là chi tiết khiến nhiều độc giả không khỏi bàng hoàng và thương cảm.
Nhiều người cho rằng, dưới góc nhìn khắt khe của xã hội phong kiến, Ân Ôn Kiều có lẽ đã chọn cái chết để bảo toàn danh tiết. Dù 18 năm chung sống với kẻ thù là để bảo vệ con, nhưng bà vẫn không vượt qua được gánh nặng tâm lý về việc "thất tiết". Đối với bà, khi đại thù đã báo, chồng đã sống lại và con đã nên người thì tâm nguyện lớn nhất đã hoàn thành. Bà ra đi để tìm sự thanh thản, không muốn đối diện với người chồng cũ trong nỗi tủi nhục đeo đẳng.
Ngược lại, phiên bản phim truyền hình 1986 đã chọn cách xử lý nhẹ nhàng hơn khi để gia đình bà chung sống hạnh phúc, nhằm mang lại một cái kết viên mãn cho khán giả. Sự khác biệt này càng làm nổi bật lên thân phận bi thảm của người phụ nữ trong nguyên tác của Ngô Thừa Ân. Cho đến nay, sự ra đi của Ân tiểu thư vẫn là một nốt trầm đau xót, khẳng định rằng những tổn thương quá khứ đôi khi không thể bù đắp bằng bất cứ sự đoàn tụ nào.
