Ba bông cúc trắng giữa dòng người tiễn biệt, gợi tình đoàn kết Bắc - Trung - Nam cùng hướng lòng tri ân về liệt sĩ - Ảnh: PHƯƠNG PHƯƠNG
Hoa trắng được trao miễn phí, Quốc ca vang lên, nhiều người bật khóc khi đoàn xe đi qua. Những hình ảnh bi tráng và thiêng liêng đọng lại mãi trong lòng đồng bào. Giữa dòng người tiễn đưa anh linh các liệt sĩ, một cựu chiến binh nói: "Hòa bình rồi, các anh về thôi!".
Những nhành hoa không bán
Sáng 14-10, TP.HCM tổ chức lễ viếng, truy điệu và an táng 731 hài cốt liệt sĩ được tìm kiếm, quy tập tại công viên văn hóa Lê Thị Riêng. Sau nhiều thập niên nằm lại trong lòng đất, các anh được đưa về an nghỉ tại Nghĩa trang Liệt sĩ TP.HCM.
Tôi cũng có mặt trong dòng người tiễn đưa các anh sáng ấy. Giữa cờ đỏ sao vàng, nhành hoa trắng và các gương mặt đẫm nước mắt, tôi đã chứng kiến nhiều điều giản dị mà cảm động.
Gia đình tôi rời nhà ở Thủ Đức lúc 6h30, tính đến gần công viên Lê Thị Riêng sẽ mua hoa tiễn đưa các liệt sĩ. Dọc đường, chúng tôi gặp một cô gái mặc áo khoác hồng đứng bên thùng xốp đầy cúc trắng, trao hoa cho người đi đường.
Bên cạnh cô là tấm bìa các tông viết tay: "Hoa đưa tiễn các anh hùng liệt sĩ (không lấy tiền)". Nhận hoa, tôi hỏi tên cô để cảm ơn. Cô chỉ xua tay, bảo cứ gọi cô là "Hoa Cúc".
Cái tên dễ thương khiến tôi ấn tượng. Giữa buổi sáng đông đúc, cô gái đứng bên đường lặng thầm trao đi từng nhành hoa, chẳng cần ai biết mình là ai. Nhờ cô mà gia đình tôi sớm có những bông hoa để tiễn các anh.
Càng đến gần công viên, chúng tôi càng gặp nhiều người mang hoa đến tặng. Có người đặt bó cúc bên vỉa hè, có người ôm hoa đi trao tận tay người đến dự lễ. Người nhận hoa nói cảm ơn, rồi tiếp tục hòa vào dòng người hướng về phía công viên.
Thấy tôi cầm một bông cúc, bạn trẻ tặng thêm hai bông rồi vui vẻ nói: "Chị cầm ba bông nha, Bắc - Trung - Nam, đoàn kết kết đoàn!".
Tôi bật cười trước lời nói dễ thương ấy, bông cúc trắng nằm gọn trong tay bỗng mang thêm ý nghĩa. Người bạn trẻ đã nghĩ đến ba miền đất nước trong việc làm rất nhỏ. Còn tôi trong buổi sáng tiễn đưa các anh hùng đã hy sinh vì Tổ quốc, càng thấm thía hai chữ đoàn kết - sức mạnh lớn lao để dân tộc này vệ quốc và xây dựng non sông.
Chị Trang mang cúc trắng tặng người đến dự lễ - Ảnh: PHƯƠNG PHƯƠNG
Trong số người tặng hoa, tôi gặp chị Trang cùng con và một người cháu đang học đại học. Từ sáng sớm, cả ba đã mang theo nhiều cúc trắng để trao cho mọi người. Bên bó hoa là tấm bảng ghi: "Kính tặng nhành hoa đưa tiễn vong linh anh hùng liệt sỹ, ngày 14-10-2026".
Nhìn chị cùng con cháu trao từng nhành hoa, có người nhận hoa rồi cúi đầu cảm ơn, có người mỉm cười, nâng niu bông cúc trên tay như muốn gửi trao hương thơm đến linh hồn liệt sĩ. Tôi nghĩ đến lòng biết ơn được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác qua việc làm giản dị như thế.
Gần đó, một bé gái mặc váy trắng nép sát bên cha, bàn tay nhỏ cầm nhành cúc trắng, gương mặt trong trẻo, đôi mắt nhìn theo mọi người.
Hình ảnh ấy khiến tôi dừng lại lâu hơn. Em còn nhỏ, có thể chưa hiểu sâu vì sao sáng nay nhiều người mang hoa trắng đến đây, vì sao người lớn đứng chờ trong thành kính. Nhưng rồi em sẽ lớn lên, sẽ được học lịch sử về năm tháng chiến tranh, về những người lính đã ra đi và không trở lại để Tổ quốc mình có ngày hôm nay.
Biết đâu sau này em vẫn nhớ về buổi sáng được cha đưa đi tiễn các liệt sĩ, nhớ cành cúc trắng trên tay và dòng người đứng kín hai bên đường. Từ kỷ niệm nhỏ của tuổi thơ, em sẽ hiểu thêm rằng cuộc sống bình yên hôm nay đã được đánh đổi bằng biết bao mất mát.
Em nhỏ cầm nhành cúc trắng, nép bên người thân giữa dòng người chờ tiễn đưa liệt sĩ - Ảnh: PHƯƠNG PHƯƠNG
Tôi còn gặp một sư cô từ Thiền viện Duy Lực ở Biên Hòa mang theo đóa sen trắng của thiền viện. Sư cô dự định sau lễ sẽ đi metro đến Nghĩa trang liệt sĩ TP.HCM để tiếp tục tiễn các anh đến nơi an nghỉ.
Nghe sư cô kể, tôi xúc động trước tấm lòng ấy. Từ Biên Hòa đến công viên Lê Thị Riêng, rồi lại tiếp tục đến nghĩa trang, sư cô mang theo đóa sen trắng với mong muốn được tiễn các liệt sĩ thêm một đoạn đường.
Những nhành hoa đến từ nhiều nơi, qua tay nhiều người. Có người chuẩn bị hoa từ nhà, có người nhận hoa của người chưa từng quen biết. Không cần hỏi han, giải thích gì. Người tặng chỉ mong mỗi người đều có nhành hoa đẹp để tiễn các anh.
Tôi đã sống ở thành phố này nhiều năm, từng chứng kiến không ít nghĩa cử cao đẹp của người dân. Nhưng buổi sáng được trông thấy đóa hoa được trao tặng đầy chân tình, tôi lại thấy thương hơn thành phố mình đang sống, giữa cuộc sống tất bật, người ta vẫn dành thời gian cho nhau, cùng hướng lòng về các anh hùng chiến sĩ.
Sư cô từ Biên Hòa mang sen trắng đến tiễn liệt sĩ - Ảnh: PHƯƠNG PHƯƠNG
Thành phố đón các liệt sĩ về
Dọc con đường gần công viên Lê Thị Riêng, người dân đứng chờ đoàn xe đưa hài cốt liệt sĩ về nghĩa trang. Cúc trắng, hoa lan, sen trắng xen giữa rừng cờ đỏ sao vàng. Có người đứng thành hàng, có người ngồi bên vỉa hè tay vẫn giữ nhành hoa.
Giữa dòng người có nhiều cựu chiến binh mặc quân phục xanh, ngực đeo huy chương. Có chú tóc đã bạc, tuổi cao vẫn kiên nhẫn chờ đoàn xe.
Một chú cựu chiến binh tự nói với mình hay tâm sự với linh hồn liệt sĩ: "Hòa bình rồi, các anh về thôi!".
Tôi nghe mà nghẹn lòng!
Chiến tranh đã lùi xa, đất nước và thành phố này đã đổi thay. Những người sinh ra sau ngày non sông thống nhất, nay cũng đã trưởng thành, có người lên chức ông, chức bà. Vậy mà đến hôm nay các anh mới được về nơi an nghỉ trang nghiêm bên hàng hàng lớp lớp đồng đội mình.
Tôi không hiểu hết chú cựu chiến binh ấy đã trải qua năm tháng kháng chiến cực khổ, hiểm nguy thế nào, có người đồng đội nào chưa tìm được hài cốt hay không. Nhưng cách chú gọi "các anh" nghe thật gần gũi, như đang gọi người đồng đội trở về sau chuyến đi dài.
Chị Nguyệt đến tiễn đưa liệt sĩ và xem trực tiếp lễ truy điệu qua điện thoại - Ảnh: PHƯƠNG PHƯƠNG
Trong lúc chờ đoàn xe, chị Nguyệt một tay cầm cúc trắng, một tay giữ điện thoại xem truyền hình trực tiếp lễ truy điệu. Đứng bên ngoài công viên, chị vẫn dõi theo từng nghi thức bên trong. Thỉnh thoảng, chị lại nhìn về phía con đường nơi đoàn xe sẽ đi qua.
Gần đó, Quỳnh Chi cùng nhóm bạn sinh viên Đại học Kinh tế mặc áo xanh thanh niên, tay cầm hoa trắng. Các bạn đứng cạnh cựu chiến binh tóc đã bạc. Người từng đi qua chiến tranh và người trẻ lớn lên trong hòa bình cùng đứng bên nhau trong buổi sáng đặc biệt.
Tôi nhìn màu áo xanh thanh niên bên cạnh màu áo lính cũ, thấy sự tiếp nối thật đẹp. Người trẻ hôm nay không phải trải qua bom đạn như cha ông nhưng vẫn có thể học cách trân trọng hòa bình từ buổi tiễn đưa thế này.
Người trẻ cầm hoa chờ tiễn liệt sĩ về nghĩa trang - Ảnh: PHƯƠNG PHƯƠNG
Rồi đoàn xe đưa các liệt sĩ đi qua!
Tiếng hát Quốc ca vang lên từ hai bên đường. Lá cờ đỏ sao vàng được giơ cao. Nhiều người cất tiếng hát, có người vừa hát vừa khóc. Giữa dòng người, các nhành hoa trắng được nâng lên để tiễn các anh.
Tôi đứng đó nghe tiếng hát, nhìn từng gương mặt đẫm nước mắt. Có giọt nước mắt của người đã đi qua chiến tranh, có giọt nước mắt của người trẻ chỉ biết chiến tranh qua sách vở, phim ảnh và lời kể của ông bà, cha mẹ.
Chúng tôi không biết hết tên tuổi, quê quán của 731 liệt sĩ, cũng không biết các anh đã trải qua điều gì trong những ngày cuối đời. Có người ra đi khi còn rất trẻ, có người chưa kịp trở về gặp gia đình, có người vẫn ôm ấp tấm ảnh cô gái thương yêu khi đã gục xuống. Sau nhiều thập niên, có lẽ nhiều người thân từng mong ngóng cũng đã già, thậm chí không còn nữa.
Nhưng sáng nay, nhiều người đã đến đây từ rất sớm. Có người gác lại công việc, có gia đình đưa cả con nhỏ đi cùng, có cựu chiến binh tuổi cao vẫn ngồi chờ bên đường chỉ để nhìn đoàn xe đi qua, giơ cao nhành hoa trắng và cờ Tổ quốc tiễn các anh thêm một đoạn.
Tôi nghĩ với những người lính đã hy sinh, không phải ai cũng còn người thân đứng đợi ngày trở về. Nhưng trong buổi sáng này, các anh được đón bằng tình cảm của biết bao đồng bào thành phố. Dù có người chưa từng quen biết các anh vẫn đến, vẫn khóc và cúi đầu tưởng nhớ.
Khi đoàn xe khuất dần, mọi người bắt đầu ra về. Dòng người thưa dần, từng lá cờ được xếp lại. Từng nhành cúc trắng được gom lại, xếp ngay ngắn bên một gốc cây.
Phía trước là tấm bảng viết tay: "Sau lễ hãy gom lại nhành hoa để chúng con đem ra Nghĩa trang liệt sĩ".
Đọc dòng chữ ấy, tôi thấy lòng mình ấm lại. Bông hoa được trao miễn phí từ sáng sớm vẫn chưa kết thúc hành trình. Chúng theo người dân đứng chờ bên đường, được nâng lên khi đoàn xe chở liệt sĩ đi qua, rồi lại được gom về rồi mang đến nơi các anh an nghỉ.
Hình ảnh ấm áp yêu thương - Ảnh: PHƯƠNG PHƯƠNG
Tôi nhớ cô gái tự nhận mình là "Hoa Cúc", nhớ bạn trẻ bảo ba bông hoa tượng trưng cho ba miền, nhớ gia đình chị Trang, em bé nép bên cha và đóa sen trắng của sư cô từ Biên Hòa. Mỗi người đều có câu chuyện riêng, cách bày tỏ khác nhưng đều chung một tấm lòng.
Tôi ra về, trong lòng vẫn nghe lời chú cựu chiến binh hồi sáng nói, lời gọi đồng đội thật giản dị, chứa đựng biết bao thương nhớ sau năm tháng dài chờ đợi:
"Hòa bình rồi, các anh về thôi!".
Xin chào các anh hùng nhé! Ngày hôm nay tôi vẫn chưa nguôi nghẹn ngào hình ảnh thiêng liêng ngày hôm qua và chắc chắn sẽ khắc ghi mãi cả đời tôi.
