Theo nhiều chuyên gia kinh tế, việc TPHCM liên tiếp thu hút các dòng vốn hàng tỉ USD thời gian qua là kết quả của nỗ lực cải cách mạnh mẽ. Năm 2025, thành phố đã cắt giảm 435 thủ tục hành chính, đơn giản hóa 441 thủ tục liên quan hoạt động sản xuất - kinh doanh, qua đó tháo gỡ rào cản cho doanh nghiệp (DN) và nhà đầu tư.
Không ngừng cải thiện môi trường đầu tư
Để tiếp tục thu hút dòng vốn ngoại, nhất là những nhà đầu tư chiến lược, tránh lặp lại tình trạng các "đại bàng" từng than phiền như Samsung gặp khó hoàn thuế; Lotte vướng mắc trong quá trình triển khai dự án tỉ USD…, chuyên gia kinh tế - TS Lê Bá Chí Nhân cho rằng nhiều quy định, thủ tục chưa theo kịp quy mô và kỳ vọng của dòng vốn chất lượng cao. Theo ông, có 3 trụ cột mà TP HCM cần cải cách mạnh mẽ nếu muốn duy trì vị thế đầu tàu để thu hút "đại bàng".
Thứ nhất, chuyển từ tư duy quản lý hồ sơ sang quản trị vòng đời dự án. Hiện nay, chính quyền vẫn xử lý theo từng thủ tục rời rạc: đất đai một cửa, xây dựng một cửa, thuế một cửa… nhưng nhà đầu tư cần "một cửa xuyên suốt". Thành phố cần cơ chế "project manager" công vụ, tức mỗi dự án có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) lớn cần có một tổ công tác theo sát từ cấp phép, đất đai, xây dựng, thuế, môi trường đến vận hành. Vướng mắc sẽ được giải quyết theo logic tiến độ dự án, không theo logic phòng ban.
GreenNode - đơn vị kinh doanh mảng AI Cloud thuộc VNG tại TP HCM .Ảnh: LAM GIANG
Thứ hai, chuẩn hóa thời gian xử lý và trách nhiệm giải trình. "Nhà đầu tư không sợ quy định chặt, họ sợ không biết bao giờ xong. TPHCM cần công bố rõ các thủ tục hoàn thuế bao nhiêu ngày, điều chỉnh quy hoạch bao nhiêu ngày, cấp phép xây dựng bao nhiêu ngày. Quá hạn mà không trả lời, coi như chấp thuận có điều kiện. Đây là cách nhiều trung tâm tài chính - công nghệ trên thế giới đang áp dụng để giảm rủi ro thời gian cho nhà đầu tư" - TS Nhân nói.
Thứ ba, xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo bằng "thể chế mềm" chứ không chỉ hạ tầng cứng. Trung tâm đổi mới sáng tạo không chỉ là đất và tòa nhà, mà là cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox), ưu đãi thuế cho nghiên cứu và phát triển (R&D), thủ tục nhanh cho chuyên gia nước ngoài, bảo hộ sở hữu trí tuệ hiệu quả, đặc biệt là cơ chế mua sắm công ưu tiên sản phẩm công nghệ nội địa. "Khi DN thấy họ có thị trường thử nghiệm thì sẽ tự kéo về" - ông Nhân đúc kết.
Cũng theo chuyên gia này, các nhà đầu tư chiến lược dù trong nước hay quốc tế luôn tìm kiếm 3 điều: tính dự đoán được của chính sách, tốc độ ra quyết định và quyền tự chủ thực thi. "Nếu dự án Luật Đô thị đặc biệt của TPHCM đang xây dựng trao được 3 quyền này, thành phố sẽ bước sang một "đẳng cấp thể chế" khác hẳn" - ông kỳ vọng.
Trong khi đó, PGS-TS Đỗ Phú Trần Tình, Viện trưởng Viện Phát triển chính sách - ĐHQG TPHCM, đề xuất đi cùng với các cơ chế đầu tư linh hoạt là việc trao quyền chủ động cao hơn cho thành phố trong giải quyết tài sản công và các cơ chế tài chính nhằm bảo đảm khả năng huy động, phân bổ và sử dụng nguồn lực một cách hiệu quả. Đồng thời, để tạo nền tảng cho phát triển bền vững và đột phá, luật cũng cần xây dựng các thiết chế riêng về liên kết vùng, đổi mới sáng tạo và cơ chế thử nghiệm chính sách.
"Cần thiết lập sandbox về thể chế, cho phép TPHCM đi trước trong các mô hình kinh tế và công nghệ mới mà pháp luật hiện hành chưa kịp điều chỉnh. Xây dựng một khung pháp lý có sức cạnh tranh quốc tế, đặc biệt trong lĩnh vực tài chính. Thành phố cần được xác lập rõ vai trò như một "phòng thí nghiệm thể chế" của cả nước, được trao quyền chủ động thử nghiệm các chính sách mới trong khuôn khổ kiểm soát phù hợp. Những mô hình hiệu quả cần được tổng kết, đánh giá một cách bài bản để làm cơ sở nhân rộng trên toàn quốc" - PGS-TS Đỗ Phú Trần Tình nói.
Hình thành bệ đỡ
Thực tế, thời gian qua, TPHCM đã có những bước đi mạnh mẽ trong việc chủ động ban hành và thử nghiệm những cơ chế, chính sách mới trong thu hút dòng vốn đầu tư chất lượng cao. Quỹ Đầu tư mạo hiểm TPHCM vừa được ra mắt là một minh chứng. Lần đầu tiên một sáng kiến hợp tác công - tư do Nhà nước khởi xướng với định hướng huy động thêm nguồn vốn từ các nhà đầu tư trong và ngoài nước. Đặc biệt, quỹ đã thu hút nhiều tập đoàn hàng đầu Việt Nam như: Vingroup, Becamex, VinaCapital, Sovico, Sunwah, VNG, FPT, CT Group và Hoa Sen tham gia với vai trò cổ đông sáng lập.
Ông Hoàng Đức Trung, Giám đốc Quỹ Đầu tư mạo hiểm TPHCM, cho biết quỹ sẽ đóng vai trò là "vốn mồi" của thị trường, chủ động định hướng dòng vốn vào các lĩnh vực mang tính chiến lược cần rất nhiều thời gian. Trọng tâm đầu tư của quỹ là các vòng gọi vốn series A và B - giai đoạn then chốt để các start-up Việt Nam mở rộng quy mô và tăng tốc phát triển.
Quỹ ưu tiên các khoản đầu tư vào công nghệ lõi, cùng các giải pháp xanh và chuyển đổi số thực chất, phù hợp với định hướng tại Nghị quyết Đại hội Đảng bộ TP HCM nhiệm kỳ 2025-2030 và tinh thần của Nghị quyết số 57-NQ/TW về đột phá phát triển khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia. "Quỹ sẽ là bệ phóng hiện thực hóa khát vọng đưa thành phố trở thành trung tâm công nghệ hàng đầu khu vực" - ông Trung nói.
Trước đó, TPHCM công bố danh mục 54 sản phẩm khoa học - công nghệ của 29 tổ chức đăng ký tham gia Đề án thí điểm chính sách thúc đẩy thương mại hóa kết quả nghiên cứu khoa học và tài sản trí tuệ, với tổng kinh phí dự kiến hơn 500 tỉ đồng. Trong đó, ngân sách nhà nước bố trí hơn 200 tỉ đồng nhằm hỗ trợ hoàn thiện công nghệ, thử nghiệm và bảo hộ tài sản trí tuệ.
Ông Lâm Đình Thắng, Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ TPHCM, cho biết đề án thí điểm này thể hiện quyết tâm của thành phố trong việc tháo gỡ các rào cản để đưa khoa học - công nghệ vào thực tiễn. Thành phố kỳ vọng sau khoảng 3 năm triển khai thí điểm, đề án sẽ giúp đưa ít nhất 10 sản phẩm khoa học - công nghệ ra thị trường, đồng thời nâng tỉ lệ khai thác thương mại tài sản trí tuệ lên khoảng 8%-10%. Xa hơn, TPHCM hướng tới hình thành các mô hình hợp tác bền vững giữa Nhà nước - viện, trường - doanh nghiệp, tạo ra chu trình khép kín từ nghiên cứu, hoàn thiện công nghệ đến sản xuất - kinh doanh, qua đó thúc đẩy phát triển kinh tế dựa trên khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo.
Phó Chủ tịch UBND TPHCM Nguyễn Mạnh Cường cũng đề nghị Sở Khoa học và Công nghệ TPHCM, với vai trò cơ quan chủ trì, tiếp tục chủ động tham mưu, phối hợp với các sở, ngành liên quan để tổ chức thực hiện, theo dõi và đôn đốc triển khai đề án. Trong quá trình triển khai, sở cũng cần quan tâm đến việc đơn giản hóa các thủ tục hành chính. Lãnh đạo TPHCM kỳ vọng sẽ sớm có những sản phẩm tiêu biểu mang dấu ấn "Make in Vietnam" được thương mại hóa thành công, đồng thời tiếp tục phối hợp với các bộ, ngành để triển khai thêm các cơ chế sandbox trong nhiều lĩnh vực khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo.
(*) Xem Báo Người Lao Động từ số ra ngày 27-4
Liên kết chặt chẽ
Theo TS Nguyễn Thanh Hòa, Phó Giám đốc Trung tâm Chuyển đổi số TPHCM, ngành công nghệ thành phố cần nâng cấp từ mô hình gia công phần mềm giá rẻ sang việc tự làm chủ và sản xuất các sản phẩm, giải pháp AI. Để hỗ trợ quá trình này, chính quyền cần đóng vai trò là khách hàng lớn đầu tiên bằng cách áp dụng rộng rãi mô hình hợp tác công - tư, đặt hàng các dự án lớn về hạ tầng số, trung tâm dữ liệu và an ninh mạng đối với các DN công nghệ nội địa. Về bài toán nhân lực, cần tăng cường sự liên kết chặt chẽ giữa DN, đại học và viện nghiên cứu, tập trung đào tạo các khối ngành STEM, bán dẫn và AI. Đồng thời, thành phố nên áp dụng các chính sách ưu đãi vượt trội như siêu khấu trừ chi phí R&D để thu hút và giữ chân các DN công nghệ mũi nhọn.
