TS Nguyễn Sĩ Dũng: Sáng kiến của GSM góp phần nâng chuẩn phúc lợi

TS Nguyễn Sĩ Dũng, nguyên Phó Chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội, cho rằng những sáng kiến nhằm chủ động bảo vệ tài xế của GSM có thể tạo động lực để thị trường nâng chuẩn phúc lợi. Theo vị chuyên gia, chất lượng việc làm cần được nhìn nhận qua cả thu nhập trước mắt lẫn sự bảo vệ và cơ hội phát triển lâu dài của người lao động.

TS Nguyễn Sĩ Dũng, nguyên Phó Chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội.

Khoản đóng nhỏ, gợi mở lớn về cách tổ chức an sinh

- Thưa ông, trong khi Chính phủ đang nghiên cứu trách nhiệm an sinh của doanh nghiệp nền tảng số, GSM đã triển khai bảo hiểm tích lũy cho tài xế từ năm 2024. Ông đánh giá thế nào về sự chủ động này?

Tôi cho rằng đây là một sáng kiến đáng trân trọng. Nhu cầu được bảo vệ của người lao động luôn hiện hữu, kể cả khi chính sách đang hoàn thiện. Chủ động đáp ứng nhu cầu ấy thể hiện tinh thần trách nhiệm của doanh nghiệp.

Với tài xế, một tai nạn có thể đồng thời làm phát sinh viện phí và mất nguồn thu của gia đình. Cơ chế bảo hiểm phù hợp vì thế có thể trở thành điểm tựa thiết thực, giúp họ vượt qua biến cố. Điều đáng ghi nhận là doanh nghiệp đưa sự chăm lo cho người lao động vào hoạt động kinh doanh, thay vì chờ yêu cầu bắt buộc.

- Theo thông tin GSM công bố, tài xế có thể trích từ 100-200 đồng mỗi chuyến xe để tham gia bảo hiểm tích lũy, với mức quyền lợi bảo hiểm khi xảy ra rủi ro có thể gấp tới 1.250 lần khoản đóng, tùy điều kiện áp dụng. Doanh nghiệp cho biết gần 100% tài xế đã tham gia. Cách tổ chức này gợi mở điều gì về việc đưa an sinh đến gần người lao động hơn, thưa ông?

Theo tôi, điều quan trọng là chính sách an sinh phải được thiết kế từ cuộc sống và khả năng tham gia của người lao động. Cách GSM tổ chức khoản đóng là một ví dụ.

Tài xế có thu nhập theo từng chuyến xe. Một khoản đóng cả năm có thể khiến họ đắn đo; chia nhỏ thành 100-200 đồng mỗi chuyến giúp giảm áp lực thanh toán và tạo điều kiện để họ tham gia bảo hiểm phù hợp với dòng thu nhập. Điểm đáng ghi nhận ở cách làm của GSM là đã chú ý đến đặc điểm sinh kế của người tài xế khi tổ chức cơ chế bảo vệ.

Cách làm của GSM cho thấy ba gợi mở. Thứ nhất, mức đóng và kỳ đóng cần phù hợp với dòng thu nhập biến động. Thứ hai, thủ tục phải đơn giản, có thể tích hợp vào nền tảng, đồng thời bảo đảm người lao động hiểu và tự nguyện lựa chọn. Thứ ba, quyền lợi phải rõ ràng, việc chi trả thuận tiện để tạo niềm tin.

Theo số liệu GSM công bố, tỷ lệ tham gia gần 100% là một tín hiệu tích cực, gợi mở rằng cách tổ chức phù hợp có thể giúp người lao động tiếp cận bảo hiểm thuận tiện hơn. Giá trị của sáng kiến sẽ càng được củng cố khi quyền lợi được giải thích rõ ràng và việc chi trả được thực hiện thuận tiện, kịp thời. Riêng con số “gấp tới 1.250 lần” cần được hiểu là mức quyền lợi bảo hiểm khi xảy ra rủi ro và đáp ứng điều kiện của hợp đồng, không phải lợi suất của khoản tích lũy.

Phúc lợi phải giúp người lao động nhìn thấy tương lai

- Theo thông tin doanh nghiệp công bố, ngoài bảo hiểm, GSM còn có chính sách hỗ trợ tiền thuê nhà cho một số nhóm tài xế và trợ giúp khi tài xế gặp biến cố, tùy đối tượng và điều kiện áp dụng. Theo ông, doanh nghiệp nên nhìn những khoản chi này như thế nào để vừa chăm lo người lao động, vừa tạo nền tảng phát triển lâu dài?

Theo tôi, doanh nghiệp nên nhìn phúc lợi như một khoản đầu tư cho sự phát triển lâu dài. Việc GSM chăm lo cho tài xế là hướng đi đáng khuyến khích, bởi sự an tâm của người lao động góp phần tạo nên chất lượng dịch vụ và sức cạnh tranh của doanh nghiệp.

Trong vận tải nền tảng, mỗi chuyến xe đều gắn với sức khỏe, sự tập trung và trách nhiệm của tài xế. Khi bớt lo về sinh kế và gia đình, họ có điều kiện làm nghề tốt hơn. Sự chăm lo ấy có thể giúp doanh nghiệp giữ chân người lao động, giảm chi phí tuyển dụng, đào tạo và củng cố niềm tin của khách hàng.

Để khoản đầu tư ấy phát huy hiệu quả, phúc lợi cần đáp ứng đúng nhu cầu, dễ tiếp cận và được duy trì nhất quán. Thước đo là tài xế có khỏe hơn, an tâm hơn và được hỗ trợ kịp thời khi gặp biến cố hay không. Những chương trình như của GSM sẽ càng có sức thuyết phục khi cho thấy rõ các kết quả ấy trong thực tế.

- GSM đang hướng tới mở rộng phúc lợi sang sức khỏe, gia đình và cơ hội phát triển nghề nghiệp. Theo ông, cách tiếp cận này có thể giúp nghề tài xế trở thành một lựa chọn gắn bó lâu dài như thế nào, thay vì chỉ được nhìn nhận là công việc mưu sinh trước mắt?

Một người yên tâm theo nghề khi sức khỏe được bảo vệ, gia đình có điểm tựa và bản thân có cơ hội tiến bộ. Việc GSM hướng tới mở rộng phúc lợi theo hướng ấy là đáng khuyến khích, có thể giúp tài xế nhìn thấy tương lai của mình trong nghề.

Với tài xế, khám định kỳ, phòng ngừa bệnh nghề nghiệp và nghỉ ngơi hợp lý giúp duy trì khả năng làm việc. Sự hỗ trợ dành cho gia đình cũng thiết thực: bớt lo về việc học của con hay biến cố của người thân giúp họ an tâm hơn.

Tài xế cũng có thể nâng kỹ năng lái xe an toàn, sử dụng công nghệ, phục vụ khách hàng, từ đó cải thiện thu nhập, trở thành người hướng dẫn hoặc tham gia quản lý đội xe. Khi tuổi tác, sức khỏe thay đổi, họ cần có cơ hội chuyển sang công việc phù hợp.

Để những phúc lợi ấy trở thành nền tảng cho sự gắn bó lâu dài, cần đồng thời bảo đảm thu nhập thỏa đáng, điều kiện làm việc an toàn và tiếng nói của tài xế được tôn trọng. Khi các yếu tố này hỗ trợ lẫn nhau, hướng đi mà GSM đang theo đuổi sẽ có thêm cơ sở để tạo ra giá trị bền vững.

Điều có ý nghĩa nhất là giúp người tài xế có thể xây dựng cuộc sống, chăm lo gia đình và hoạch định tương lai bằng nghề của mình. Đó là giá trị mà những sáng kiến như của GSM có thể đóng góp.

Cần khuyến khích doanh nghiệp tiên phong, nâng chuẩn bảo vệ chung

- Những chính sách như của GSM có thể thúc đẩy thị trường cạnh tranh cả bằng sự bảo vệ lâu dài, thay vì chỉ bằng thu nhập trước mắt hay không, thưa ông?

Tôi kỳ vọng vào hướng đi này của thị trường. Khi lựa chọn nền tảng, người lao động sẽ cân nhắc cả thu nhập hôm nay, sự bảo vệ khi ốm đau, tai nạn và cơ hội phát triển ngày mai. Doanh nghiệp chăm lo tốt có thể thu hút, giữ chân tài xế, tạo động lực để các nền tảng khác nâng chuẩn.

Để xu hướng ấy lan tỏa, thông tin về thu nhập và phúc lợi cần rõ ràng, dễ so sánh; đồng thời cần một mức bảo vệ tối thiểu chung. Khi đó, những doanh nghiệp chủ động chăm lo tốt như GSM sẽ có điều kiện cạnh tranh công bằng và tiếp tục đầu tư cho người lao động.

Nếu cạnh tranh chuyển theo hướng ấy, chất lượng việc làm trong kinh tế số có thể được cải thiện: thu nhập an toàn hơn, sức khỏe được bảo vệ và con đường nghề nghiệp rõ ràng hơn. Ở phạm vi rộng hơn, sự bảo vệ giúp các gia đình giảm nguy cơ rơi vào khó khăn sau biến cố, duy trì tiêu dùng và khả năng đầu tư cho con cái. Doanh nghiệp cũng có đội ngũ ổn định để nâng chất lượng dịch vụ.

Thước đo phát triển của nền kinh tế số vì thế cần bao gồm cả chất lượng việc làm, bên cạnh số người có việc.

- Nếu sự bảo vệ vẫn phụ thuộc vào lựa chọn của từng doanh nghiệp, quyền lợi giữa các nhóm tài xế có thể khác nhau. Từ thực tiễn của GSM và thị trường, theo ông, chính sách cần giải quyết vấn đề này như thế nào?

Theo tôi, những doanh nghiệp chủ động chăm lo cho người lao động như GSM cần được ghi nhận xứng đáng. Kinh nghiệm có hiệu quả cần được nghiên cứu, lan tỏa để sự tiên phong góp phần nâng chuẩn trách nhiệm của thị trường.

Ở góc độ quản lý nhà nước, cần đồng thời thiết lập mức bảo vệ tối thiểu chung và khuyến khích doanh nghiệp chăm lo tốt hơn.

Trước hết, cần làm rõ trách nhiệm an sinh dựa trên quan hệ làm việc thực tế, mức độ quản lý của nền tảng và sự phụ thuộc của người lao động. Nghĩa vụ rõ ràng, thực thi nhất quán sẽ giúp doanh nghiệp có trách nhiệm cạnh tranh công bằng.

Thứ hai, cần tạo cơ chế tham gia thuận tiện. Người lao động có thể làm trên nhiều nền tảng, thu nhập biến động; vì vậy, nên nghiên cứu cách đóng linh hoạt, cộng nối quyền lợi theo từng người, tránh trùng lặp hoặc mất quyền lợi khi chuyển nền tảng.

Thứ ba, phần chăm lo vượt mức tối thiểu cần có động lực phù hợp. Có thể nghiên cứu cơ chế ghi nhận chi phí phúc lợi minh bạch, biểu dương dựa trên kết quả và công khai thông tin để người lao động, khách hàng lựa chọn. Sự ghi nhận phải gắn với quyền lợi thực nhận.

Cùng với đó là giám sát và xử lý việc né tránh nghĩa vụ. Một môi trường chính sách tốt phải giúp doanh nghiệp tiên phong có thêm động lực, đồng thời bảo đảm mọi nền tảng đều tham gia bảo vệ người cùng tạo ra giá trị cho mình.

- Xin cảm ơn ông!