Mới đây, Tập đoàn Kokuyo (Nhật Bản) đã đạt được hai bước tiến mới trong quá trình thâu tóm Tập đoàn Thiên Long (Mã: TLG). Một là tập đoàn đoàn phía Nhật Bản được Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia chấp thuận về cạnh tranh kinh tế. Và hai là chuẩn bị nguồn tiền dồi dào với khoản đầu tư 28 tỷ JPY (khoảng 180 triệu USD) để thâu tóm tập đoàn chuyên sản xuất bút bi của Việt Nam.
Theo kế hoạch ban đầu được công bố vào tháng 12/2025, Kokuyo dự kiến hoàn tất mua lại CTCP Đầu tư Thiên Long An Thịnh - cổ đông lớn 46,82% cổ phần Thiên Long vào tháng 8/2026. Sau đó thực hiện tiếp chào mua công khai thêm tối đa 18,19% cổ phần của Thiên Long trong tháng 10 - 11/2026. Tổng giá trị mua lại ước tính đạt 27,6 tỷ JPY (gần 72.600 đồng/cổ phiếu dựa trên số lượng cổ phiếu hiện tại của TLG và tỷ giá 1 JPY = 165 VND).
Nếu hoàn tất 2 giao dịch, tập đoàn Nhật Bản sẽ sở hữu trực tiếp và gián tiếp tối đa 65,01% vốn của Tập đoàn Thiên Long và trở thành công ty mẹ của doanh nghiệp văn phòng phẩm lâu đời ở Việt Nam. Con số này giúp phía Nhật Bản nắm quyền phủ quyết các hoạt động của cổ đông.
Chứng khoán Vietcap đánh giá đây chỉ là mức tham chiếu của giao dịch thay vì mốc định giá trực tiếp, do mức giá này có thể bao gồm phần bù kiểm soát, rủi ro biến động tỷ giá và yếu tố bất định của đợt chào mua công khai.
Tập đoàn bút bi gắn với nhiều thế hệ người Việt, chưa bao giờ thua lỗ
Tập đoàn Thiên Long được thành lập từ năm 1981, từ một cơ sở sản xuất nhỏ phát triển thành doanh nghiệp lớn trong ngành văn phòng phẩm Việt Nam.
Điều đáng nói là nền tảng tài chính của Thiên Long vẫn khá vững vàng. Là một doanh nghiệp sản xuất, Thiên Long là doanh nghiệp hiếm hoi có thành tích ghi nhận doanh thu vượt tổng tài sản liên tục nhiều năm liền. Năm 2025, Thiên Long ghi nhận doanh thu thuần kỷ lục 4.173 tỷ đồng, trong khi tổng tài sản dừng ở gần 3.568 tỷ.
Sang đến nửa đầu 2026, Thiên Long đạt doanh thu thuần 2.353 tỷ đồng, tăng 15% so với cùng kỳ.
Nguồn: Báo cáo tài chính đã kiểm toán.
Xuyên suốt từ khi lên sàn chứng khoán đến nay, thương hiệu bút bi Thiên Long cũng chưa bao giờ thua lỗ.
Ngoài ra, Thiên Long cũng đều đặn chia cổ tức bằng tiền mặt hằng năm cho cổ đông, dao động 20% - 30%.
Một điểm nữa là Thiên Long sở hữu bức tranh nợ vay rất an toàn. Công ty đa số đi vay ngắn hạn để tài trợ cho vốn lưu động, con số chỉ loanh quanh vài trăm tỷ đồng, chiếm khoảng 1/10 tổng nguồn vốn.
Tại sao với một bức tranh tài chính lành mạnh và lúc đang lúc đỉnh cao kinh doanh, Thiên Long lại quyết định bán mình?
Vì sao Thiên Long bán mình?
Tại ĐHĐCĐ thường niên hồi tháng 4/2026, ông Cô Gia Thọ - Chủ tịch HĐQT CTCP Thiên Long, đồng thời cũng là nhà sáng lập, đã cho biết bản thân cảm thấy an tâm khi giao công ty cho một tập đoàn như Kokuyo. Kokuyo là một doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực văn phòng phẩm với lịch sử hơn 100 năm. Ông Thọ kỳ vọng sự hợp tác này sẽ giúp Thiên Long trở thành một thương hiệu có tuổi đời lâu dài tương tự.
Bên cạnh đó, qua việc xem xét các thương vụ trong quá khứ của đối tác, ông Thọ nhận thấy phong cách đầu tư của Kokuyo là luôn tìm cách giữ vững thương hiệu địa phương, thay vì chỉ hướng đến mục đích thâu tóm thông thường. Trên thực tế, hai bên đã có sự thấu hiểu từ quá trình hợp tác lâu năm khi Thiên Long từng gia công sản phẩm theo thiết kế của phía Nhật Bản.
Đặc biệt, thương vụ được ban lãnh đạo đánh giá là bước tiến quan trọng cho chiến lược "glocalization" của doanh nghiệp, tức lấy thế mạnh ở thị trường nội địa (local) áp dụng ra quốc tế (global) và ngược lại.
Sự tham gia của Kokuyo cùng hệ thống mạng lưới toàn cầu sẽ tạo điều kiện để Thiên Long học hỏi mô hình quản trị, cải tiến sản phẩm và mở rộng thị trường ra khu vực ASEAN, tiếp tục đưa các sản phẩm "Made in Vietnam" tiếp cận sâu rộng hơn với người tiêu dùng thế giới.
Thiên Long những năm gần đây đã phải tiêu tốn nhiều nguồn lực để duy trì thị phần trong nước, trong bối cảnh một lượng văn phòng phẩm giá rẻ (bút, viết, thước,...) từ Trung Quốc tràn ồ ạt vào Việt Nam.
Để duy trì thị phần vốn đã chật chội, công ty buộc mạnh tay vào chi phí marketing lẫn cho nhà phân phối.
Nửa đầu 2026, chi phí bán hàng của Thiên Long gần 600 tỷ đồng, trong đó hơn một nửa là dành cho tiếp thị và hội chợ.
Tổng chi phí bán hàng và chi phí quản lý doanh nghiệp (bao gồm tiền thuê nhân viên) là 758 tỷ đồng, ăn mòn tới 65% lợi nhuận gộp của doanh nghiệp.
Nguồn: Báo cáo tài chính.
Khi chỗ đứng tại thị trường nội địa đang ngày càng chật chội, Thiên Long cần phải tìm con đường khác là tiến ra thị trường quốc tế.
Dù đã tăng cường hiện diện đến 74 thị trường trên toàn cầu, nhưng theo Tổng Giám đốc Thiên Long, hành trình ra quốc tế chưa bao giờ thuận lợi với tất cả doanh nghiệp, và để có một giá trị khác biệt trong một sản phẩm nhỏ như cây bút Thiên Long thì còn khó hơn nhiều.
Năm 2025, doanh số xuất khẩu của Thiên Long tăng 17%, nhanh gấp đôi mảng nội địa, nhưng mới chiếm 28% doanh thu. Chủ tịch Cô Gia Thọ nói rằng thị trường nước ngoài khắt khe và cần danh mục sản phẩm đa dạng, tự đi một mình thì rất chậm.
Đó cũng là lý do Thiên Long xác định câu chuyện đi ra toàn cầu phải là một hành trình dài và khó có thể đi một mình. Điều này lý giải cho việc bắt tay giữa Thiên Long và đối tác Nhật Bản.
Cần một người để đi đường dài, tại sao Thiên Long không phải bán một tỷ lệ nào đó mà phải là 65,01% - một con số khiến vai trò của nhà đầu tư nước ngoài trở nên rất quan trọng, có mọi quyền hành phủ quyết các vấn đề của HĐQT?
Một trong những lý do ít được nhắc tới chính là thiếu người kế nhiệm.
Tại ngày 30/6/2026, ông Cô Gia Thọ và người thân nắm tổng cộng 11,95% vốn của Thiên Long, riêng ông Thọ nắm 6,56%.
Ngoài ra, Đầu tư Thiên Long An Thịnh - doanh nghiệp do ông Cô Gia Thọ làm Chủ tịch HĐQT cũng đang sở hữu 46,82% vốn điều lệ của Tập đoàn Thiên Long.
Như vậy gia đình ông Thọ, tính cả Thiên Long An Thịnh đã nắm quá nửa cổ phần Thiên Long. Thiên Long dù là công ty niêm yết, vẫn mang dáng dấp của một doanh nghiệp gia đình với quyền lực tập trung vào tay người sáng lập.
Ông Cô Gia Thọ sinh năm 1958, năm nay 68 tuổi. Ông đảm nhiệm vai trò Chủ tịch Thiên Long nhưng đã không điều hành trong nhiều năm nay.
Ông Thọ có hai người con gái là Cô Trần Cơ Nguyên (sinh năm 1998) và Cô Trần Dinh Dinh (sinh năm 1999). Từ tháng 4/2025, cả hai là Thành viên HĐQT không điều hành của Thiên Long.
Trong khi đó, ghế tổng giám đốc đã giao cho người ngoài gia đình từ năm 2021 – bà Trần Phương Nga.
Hay nói cách khác, dù hai người con đã bước vào HĐQT nhưng chỉ là trên danh nghĩa, còn chiếc ghế kế nhiệm ông Cô Gia Thọ tại Thiên Long vẫn chưa được ấn định cho ai.
Trong năm 2025, trong một lần trả lời truyền thông, ông Cô Gia Thọ nói mỗi bộ phận đều chuẩn bị sẵn một "hạt giống" kế cận. Sau thương vụ bán cho đối tác Nhật Bản, ông cam kết đồng hành cùng chủ mới ít nhất 3 năm.
Hiện tại, dường như chủ bút bi Thiên Long đã tính toán kỹ càng, bởi việc bán một phần "đứa con tinh thần" này là cách duy nhất có thể giữ nó tồn tại và phát triển dài hạn.
Nếu về tay Tập đoàn Nhật Bản, câu hỏi thực sự với Thiên Long không phải là có biến mất hay không, mà là sau khi đổi chủ, Kokuyo có thể biến Thiên Long thành một Diana thứ hai?
