Việt Nam và “kho vàng trắng - hydrogen": Từ câu chuyện Mali, nhanh chân để hiện thực hóa cơ hội?

19/11/2026 16:30

Nếu Việt Nam bắt đầu ngay từ bây giờ, cũng sẽ mất một đến hai thập kỷ để có thể làm chủ nguồn năng lượng sạch gần như tuyệt đối là hydrogen tự nhiên.

Một cụm từ chỉ xuất hiện hai lần trong Luật Dầu khí (sửa đổi) năm 2026 nhưng lại là dấu chỉ về một ngành công nghiệp hoàn toàn mới mà Việt Nam được dự báo là giàu tiềm năng. Đó là hydrogen tự nhiên.

Luật Dầu khí 2026 xếp hydrogen tự nhiên thuộc nhóm phi dầu khí, cùng với khí than, dầu đá phiến hoặc dầu sét, khí đá phiến hoặc khí sét, băng cháy, bitum hoặc các dạng khác có thể tồn tại. Về mặt định nghĩa, khí hydrogen tự nhiên là hydro ở thể khí, tồn tại ban đầu trong các tích tụ tự nhiên, khai thác từ giếng khoan.

Theo TS Nguyễn Quốc Thập, Chủ tịch Hội Dầu khí Việt Nam, cánh cửa dẫn tới những "kho vàng trắng" dưới lòng đất mẹ đã hé mở. Làm chủ được nguồn năng lượng sạch gần như tuyệt đối này, thì việc đạt được và duy trì mục tiêu Net Zero của Việt Nam sẽ có thêm nhiều trợ lực.

Phát hiện tại Mali và cuộc săn tìm kho báu toàn cầu

Theo TS Nguyễn Quốc Thập, hydrogen tự nhiên hay còn gọi là hydrogen địa chất hay hydrogen trắng là loại khí hydrogen xuất hiện tự nhiên và tích tụ trong lòng đất. Đây là loại khí tự nhiên có thể khai thác và khi sử dụng làm năng lượng, nó gần như không phát thải.

"Mỏ khí hydrogen đầu tiên được phát hiện tại Mali một cách rất tình cờ. Khi tiến hành các mũi khoan nông tại khu vực Bourakebougou, công nhân đã bị ngất đi. Sự việc bị bỏ qua cho tới một lần khảo sát lại, người thợ ô tình dùng bật lửa tại khu vực gần giếng khoan nêu trên thì bị bỏng bởi khí cháy không màu. Từ năm 2012 một giếng hydro tự nhiên ở Bourakebougou đã được khai thác thử nghiệm và sau đó thêm nhiều giếng đã cung cấp điện cho cả một ngôi làng. Đây là ví dụ đầu tiên chứng minh hydrogen có thể khai thác trực tiếp và sử dụng ngay", Chủ tịch Hội Dầu khí Việt Nam chia sẻ.

Việt Nam có cơ hội với “kho vàng trắng - hydrogen” hay không? - Ảnh 1.

Hoạt động khai thác hydrogen tự nhiên ở Mali. Ảnh Courtesy of Hydroma

Quan trọng hơn, phát hiện ở Mali đã mở đường cho cuộc săn tìm kho báu hydrogen tự nhiên trên phạm vi toàn cầu. TS Nguyễn Quốc Thập dẫn chứng, tại Pháp, các nhà khoa học đã phát hiện dòng khí hydro thoát ra từ các khe nứt địa chất ở vùng Lorraine. Tháng 7/2026, nhóm các nhà khoa học kết hợp với một doanh nghiệp năng lượng Pháp đã tuyên bố về một mỏ hydrogen khổng lồ tại Moselle (Lorraine) với trữ lượng ước tính hàng chục triệu tấn.

Tại Mỹ, việc khảo sát thăm dò hydrogen tự nhiên đã được tiến hành ở các bang Nebraska và Kansas. Tại Canada, khí hydrogen tự nhiên được phát hiện ở Lawson (Saskatchewan) và Quebec. Albania phát hiện mỏ Bulqizë với trữ lượng khoảng 50.000 tấn hydro…

Điểm chung có thể rút ra từ các phát hiện này là hydrogen tự nhiên thường xuất hiện ở các khu vực có địa chất phức tạp, nhiều đứt gãy, núi lửa hoặc đá biến chất, đá siêu mafic (đá hỏa sinh).

"Việt Nam nằm trên vành đai kiến tạo phức tạp, với nhiều vùng có hoạt động địa chất mạnh mẽ, vì vậy tiềm năng sinh thành và tồn tại hydro tự nhiên là điều đáng để nghiên cứu. Câu hỏi "Liệu Việt Nam có hydro tự nhiên hay không?" vẫn còn bỏ ngỏ, nhưng việc chuẩn bị từ sớm sẽ giúp chúng ta không bỏ lỡ cơ hội trong cuộc cách mạng năng lượng toàn cầu", Chủ tịch Hội Dầu khí Việt Nam khuyến nghị", TS Nguyễn Quốc Thập nhận định.

Cơ hội và thách thức

Chia sẻ cụ thể hơn, theo vị chuyên gia có hàng chục năm nghiên cứu trong lĩnh vực dầu khí, tại Việt Nam, khu vực Tây Bắc với hệ thống đứt gãy sâu, đá biến chất và đá siêu mafic phong phú, là ứng viên tiềm năng cho phản ứng serpentin hóa – cơ chế chính sinh hydro.

Tiếp đó, miền Trung, đặc biệt là dải Trường Sơn, có nhiều hoạt động kiến tạo, núi lửa cổ và hệ thống suối nước nóng, cũng là nơi có khả năng hydro thoát ra từ lòng đất. Ngoài ra, các vùng đồng bằng ven biển với lớp đá trầm tích dày, có thể đóng vai trò như tầng chắn giữ hydro lại bên dưới, tương tự cơ chế lưu giữ dầu khí.

Việt Nam có cơ hội với “kho vàng trắng - hydrogen” hay không? - Ảnh 2.

TS Nguyễn Quốc Thập, Chủ tịch Hội Dầu khí Việt Nam. Ảnh Petrotimes.vn

TS Nguyễn Quốc Thập khẳng định, hydrogen tự nhiên nếu được phát hiện và khai thác tại Việt Nam sẽ mang lại nhiều lợi ích chiến lược.

Thứ nhất, báo cáo Global Hydrogen Review 2025 của Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), nhu cầu hydrogen toàn cầu năm 2024 đạt gần 100 triệu tấn, tăng 2% so với năm 2023.

Tuy nhiên, hydrogen phát thải thấp (bao gồm hydrogen xanh sản xuất từ điện phân nước bằng năng lượng tái tạo và hydrogen từ nhiên liệu hóa thạch có thu giữ carbon có chi phí sản xuất cao) mới chỉ chiếm chưa đến 1% tổng sản lượng. Nếu khai thác được hydrogen tự nhiên, đây là một nguồn năng lượng sạch, gần như không phát thải CO₂ trong quá trình khai thác và sử dụng.

Thứ hai, đối với Việt Nam, hydro tự nhiên có thể giúp giảm phụ thuộc vào nhập khẩu LNG và than, vốn đang chiếm tỷ trọng lớn trong cơ cấu năng lượng quốc gia.

Xa hơn, nếu trữ lượng đủ lớn, hydro hoàn toàn có thể trở thành mặt hàng có giá trị thương mại rất lớn bởi hiệu suát nhiệt của chúng lớn hơn 3 lần so với khí methan (CH4).

Dù vậy, vị chuyên gia thẳng thắn chỉ rõ, thách thức lớn nhất hiện nay là công nghệ. Hiện việc khảo sát, thăm dò, khai thác hydrogen tự nhiên chưa có chuẩn mực rõ ràng như dầu và khí truyền thống.

Ngoài ra, với đặc tính khác biệt so với hydrocarbon, không thể sử dụng các thiết bị khảo sát, thăm dò loại tài nguyên truyền thống này để tìm kiếm khí hydrogen tự nhiên. Cần phải có nghiên cứu, thử nghiệm để điều chỉnh các thiết bị hiện có cho tương thích với loại nhiên liệu mới.

Bên cạnh đó, chi phí thăm dò cũng rất cao, bởi quá trình khoan sâu và khảo sát địa chất tiềm ẩn nhiều rủi ro, dễ dẫn đến thất bại nếu không có dữ liệu chắc chắn. Việt Nam hiện chưa có khung quy định cụ thể cho hoạt động khả sát, tìm kiếm, thăm dò và khai thác hydro tự nhiên.

"Do một số quốc gia đã triển khai các hoạt động khảo sát, thăm dò khí hydrogen tự nhiên thành công, Việt Nam có thể tham khảo và học tập phương pháp cũng như công nghệ đang được áp dụng. Điều này sẽ giúp chúng ta giúp ngắn thời gian triển khai các dự án trong nước, cũng như khoảng cách công nghệ với các nước dẫn đầu", vị chuyên gia ngành dầu khí khuyến nghị.

Để thu hút tư nhân tham gia

Cũng từ thực tế thăm dò hydrogen tự nhiên đòi hỏi chi phí lớn, rủi ro cao, TS Nguyễn Quốc Thập cho rằng, cần phải thu hút cả các nhà đầu tư tư nhân vào lĩnh vực này.

Hiện nhiều ngành công nghiệp mới như xe điện, kinh tế tầm thấp… đang có nhu cầu lớn về nguồn nhiên liệu sạch, hiệu quả, mà hydrogen tự nhiên là một ứng viên hàng đầu. Nếu có một cơ chế phối hợp công – tư trong khảo sát, thăm dò, tiến tới mục tiêu khai thác thương mại hydrogen tự nhiên, để phục vụ trở lại chính các doanh nghiệp, họ sẽ có thêm động lực để tham gia.

Theo Chủ tịch Hội Dầu khí Việt Nam, dựa trên các kết quả thăm dò địa chất trước đó, nhà nước có thể sớm tổ chức nghiên cứu, khảo sát, thăm dò về tiềm năng hydrogen tại những khu vực có khả năng cao tồn tại nguồn khí này. Đây sẽ là một phần trong chương trình điều tra cơ bản của quốc gia cần được sớm xây dựng, phê duyệt và triển khai.

Thứ hai, dựa trên kết quả khảo sát, chúng ta cần sớm xây dựng khung pháp lý và chính sách quản lý rõ ràng, tạo nền tảng cho các dự án thí điểm và thu hút nhà đầu tư.

Trên cơ sở kết quả đánh giá và phân vùng triển vọng, Việt Nam nên triển khai các dự án quy mô nhỏ ở những khu vực tiềm năng để vừa kiểm chứng khả năng tồn tại, quy mô phân bố, khả năng khai thác, vừa giảm thiểu rủi ro trước khi mở rộng lên quy mô công nghiệp.

"Từ quá trình trên, các nhà đầu tư sẽ nắm được thông tin về tiềm năng hydrogen tự nhiên của từng khu vực, có cơ sở để tính toán mức độ rủi ro và lợi nhuận khi đầu tư vào thăm dò, đánh giá quy mô, trữ lượng và xây dựng các phương án khai thác. Do đó, dù chi phí và rủi ro cao, nếu có các phát hiện thương mại, các doanh nghiệp sẽ rất thành công", TS Nguyễn Quốc Thập nhấn mạnh.