Ảnh minh họa
Theo Bộ Khoa học và Công nghệ, thông qua triển khai các chương trình, nhiệm vụ khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, Bộ Khoa học và Công nghệ hỗ trợ nhiều tổ chức, doanh nghiệp nâng cao năng lực KH,CN&ĐMST, nghiên cứu, làm chủ công nghệ, chế tạo thành công nhiều sản phẩm công nghiệp hỗ trợ mới từ nguồn nguyên liệu trong nước với chất lượng tương đương với sản phẩm nhập ngoại phục vụ nhu cầu sản xuất trong nước.
Cụ thể, Việt Nam đã làm chủ công nghệ, chế tạo thành công một số sản phẩm phục vụ nhu cầu trong nước, thay thế nhập khẩu như: 02 mác thép đặc biệt Duplex và Superduplex đạt chất lượng theo tiêu chuẩn ASTM A890-1A và ASTM A890-5A, dùng để chế tạo các chi tiết, linh kiện hoạt động trong điều kiện môi trường khắc nghiệt; 03 loại thuốc hàn thiêu kết có chất lượng tương đương với tiêu chuẩn của Hiệp hội hàn của Mỹ AWS A5.17-80; hợp kim cứng WC-Co sử dụng để chế tạo mũi khoan đá với chất lượng tương đương với sản phẩm của các nước phát triển (G7).
Việt Nam cũng sản xuất vải chống cháy từ nguyên liệu bông và polyeste; công nghệ và vật liệu để chế tạo đế giày cao su - phylon bằng kỹ thuật tích hợp đồng thời và ép phun đế phylon chạm đất nhiều màu; sản xuất vải kháng khuẩn, tất cho bệnh nhân đái tháo đường; vật liệu đồng xốp có cấu trúc mao dẫn, ứng dụng làm ống tản nhiệt cho các thiết bị điện tử công suất lớn với hệ số truyền nhiệt đến 10.000 W/m.K.
Bên cạnh đó là sản phẩm cao su kỹ thuật chống rung, chịu nén dùng trong đầu máy - toa xe với hành trình 200.000 km và túi nâng trục vớt, cứu hộ đường thủy có sức nâng đến 50 tấn; chất phủ chống cháy ứng dụng bảo vệ kết cấu, ngăn lửa cho các công trình công nghiệp và dân dụng với khả năng chống cháy ở nhiệt độ 1.0000C lên đến 120 phút đối với vật liệu thép, bê tông và 60 phút đối với vật liệu gỗ.
Mặc dù đã đạt được một số thành tựu nhất định, tuy nhiên các kết quả nghiên cứu đa phần vẫn dừng lại ở quy mô nhỏ, thiếu những nhiệm vụ gắn với các dự án đầu tư của doanh nghiệp, tác động lớn đến sự phát triển của ngành công nghiệp hỗ trợ trong nước. Các hoạt động nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ thời gian qua mới dừng lại ở nghiên cứu, làm chủ từng công nghệ gắn với các sản phẩm công nghiệp hỗ trợ quốc gia.
Bộ Khoa học và Công nghệ cho biết, để nâng cao năng lực công nghiệp hỗ trợ, khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo cần được đặt ở vị trí trung tâm của quá trình phát triển doanh nghiệp. Việc triển khai các chính sách khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo mới không nên chỉ tập trung vào việc tạo ra thêm các kết quả nghiên cứu, mà cần hướng tới tạo ra năng lực công nghệ thực tế cho doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ và nền kinh tế.
Theo đó, chuỗi hỗ trợ cần được tổ chức xuyên suốt từ xác định nhu cầu công nghệ, chủ động nghiên cứu, tìm kiếm công nghệ, tiếp nhận và chuyển giao, hấp thụ, cải tiến, làm chủ, đổi mới, phát triển sản phẩm mới đến thử nghiệm, thương mại hóa và mở rộng quy mô sản xuất.
Cách tiếp cận này cũng đòi hỏi thay đổi phương thức tổ chức hoạt động nghiên cứu và phát triển trong thời gian tới. Một nhiệm vụ khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo chỉ thực sự có ý nghĩa khi kết quả cuối cùng có khả năng trở thành công nghệ, quy trình, thiết bị, vật liệu, sản phẩm hoặc giải pháp được doanh nghiệp tiếp nhận và đưa vào ứng dụng thực tiễn.
Vì vậy, cần chuyển từ cách tiếp cận “đã triển khai những nhiệm vụ nào” sang xác định “doanh nghiệp đang gặp vấn đề công nghệ nào, công nghệ nào đang phải nhập khẩu và công nghệ nào nếu làm chủ được sẽ tạo ra tác động lan tỏa lớn”. Đây cũng là cơ sở để chuyển tư duy quản lý từ quản lý đầu vào sang quản lý theo kết quả đầu ra.
Trong cách tiếp cận trên, doanh nghiệp cần giữ vai trò trung tâm trong việc xác định yêu cầu thị trường và yêu cầu kỹ thuật, đặc biệt là các doanh nghiệp đầu chuỗi, quy mô lớn, các cơ sở nghiên cứu (viện/trường) đóng vai trò cung cấp tri thức và năng lực nghiên cứu, Nhà nước tạo cơ chế tài chính, pháp lý và hạ tầng để chia sẻ rủi ro, còn các tổ chức trung gian đóng vai trò kết nối, hỗ trợ.
Đây là cơ sở để hình thành các mạng lưới đổi mới sáng tạo theo ngành, trong đó một số doanh nghiệp đầu chuỗi có thể trở thành hạt nhân dẫn dắt các doanh nghiệp cung ứng trong nước cùng phát triển. Theo đó, mô hình “Nhà nước kiến tạo - doanh nghiệp trung tâm - viện/trường nền tảng - địa phương là không gian thực thi” không chỉ là một định hướng chung mà có thể trở thành nguyên tắc tổ chức hệ sinh thái nâng cao năng lực công nghiệp hỗ trợ quốc gia.
Mặt khác, việc nghiên cứu, hướng đến tự chủ công nghệ chiến lược quốc gia không thể tách rời với các mục tiêu nâng cao năng lực công nghiệp hỗ trợ trong nước. Chính vì vậy, trong giai đoạn phát triển mới, công nghiệp hỗ trợ cần được đặt trong mối quan hệ chặt chẽ với phát triển công nghệ chiến lược.
Tuy nhiên, làm chủ công nghệ không nhất thiết đồng nghĩa với việc tự nghiên cứu, mà là sự kết hợp giữa nghiên cứu trong nước, tìm kiếm và tiếp nhận công nghệ quốc tế, nâng cao năng lực hấp thụ, cải tiến và từng bước sáng tạo công nghệ mới.
Theo đó, năng lực công nghệ cũng cần được nhìn nhận theo một quá trình liên tục từ tiếp nhận, chuyển giao công nghệ, hấp thụ được công nghệ, cải tiến được công nghệ và cuối cùng là sáng tạo được công nghệ. Đây cũng là cách tiếp cận phù hợp với điều kiện nguồn lực của Việt Nam, đồng thời tạo khả năng rút ngắn quá trình bắt kịp công nghệ.
