Đề xuất nằm trong dự thảo Nghị định quy định lộ trình tăng mức hưởng và phạm vi hưởng bảo hiểm y tế, dự kiến hiệu lực từ ngày 1/4/2027. Theo lộ trình, từ năm 2030, quỹ sẽ thanh toán chi phí sàng lọc, chẩn đoán sớm một số bệnh, trong đó có tăng huyết áp và tiểu đường.
Khoảng thời gian từ khi nghị định có hiệu lực đến trước năm 2030 được xem là giai đoạn chuẩn bị để xây dựng các quy định cụ thể, như xác định nhóm nguy cơ được ưu tiên, điều kiện hưởng, danh mục dịch vụ kỹ thuật và mức giá thanh toán cho từng xét nghiệm.
Đề xuất được đưa ra trong bối cảnh tăng huyết áp và tiểu đường ngày càng phổ biến, trong khi một tỷ lệ lớn người bệnh chỉ phát hiện khi đã xuất hiện biến chứng hoặc đi khám vì một vấn đề sức khỏe khác.
Việt Nam hiện có khoảng 7 triệu người mắc tiểu đường, tăng gấp ba lần so với năm 2000. Tuy nhiên, khoảng 62% trong số này chưa biết mình mắc bệnh.
Người dân đo huyết áp tại cơ sở y tế. (Ảnh: Như Loan)
Với tăng huyết áp , khảo sát trên hơn 67.000 người trưởng thành giai đoạn 2017-2023 cho thấy hơn 30% mắc bệnh. Gần một nửa trong số đó mới được phát hiện. Đáng chú ý, 11,3% chưa từng được điều trị bằng thuốc. Ngay cả trong nhóm đã dùng thuốc, hơn một nửa vẫn chưa kiểm soát được huyết áp về mức an toàn.
Tăng huyết áp thường diễn tiến âm thầm, không phải lúc nào cũng gây triệu chứng rõ rệt. Trong thời gian dài, huyết áp cao có thể làm tổn thương mạch máu và các cơ quan như tim, não, thận, mắt, làm tăng nguy cơ đột quỵ và nhồi máu cơ tim.
Tiểu đường cũng có thể kéo dài nhiều năm trước khi được phát hiện. Khi đường huyết không được kiểm soát, người bệnh có nguy cơ gặp các biến chứng về tim mạch, thận, mắt, thần kinh và nhiều cơ quan khác.
Vì vậy, việc đưa sàng lọc và chẩn đoán sớm vào phạm vi chi trả bảo hiểm y tế được kỳ vọng giúp người bệnh biết tình trạng sức khỏe sớm hơn, từ đó thay đổi chế độ ăn, tăng vận động và điều trị khi cần thiết.
Không chỉ là gánh nặng bệnh tật, tăng huyết áp và tiểu đường còn tạo áp lực lớn lên quỹ bảo hiểm y tế do nhu cầu khám, điều trị và sử dụng thuốc kéo dài.
Năm 2023, hệ thống ghi nhận gần 22 triệu lượt khám liên quan tăng huyết áp, với tổng chi hơn 6.000 tỷ đồng, tương đương 4,9% tổng chi của quỹ bảo hiểm y tế. Tiểu đường trong cùng năm có hơn 15,5 triệu lượt khám, chi hơn 6.766 tỷ đồng, chiếm 5,6% nguồn quỹ. Trước đó, năm 2021, quỹ bảo hiểm y tế đã chi hơn 3.000 tỷ đồng mỗi năm cho thuốc điều trị gần 2 triệu người mắc hai bệnh này.
Theo Bộ Y tế, nếu kiểm tra sức khỏe và phát hiện bệnh từ sớm, quỹ bảo hiểm y tế có thể tiết kiệm trung bình khoảng 1.216,8 tỷ đồng mỗi năm đối với tăng huyết áp và 162,3 tỷ đồng đối với tiểu đường type 2 trong thập kỷ đầu tiên.
Lợi ích của sàng lọc vì thế không chỉ nằm ở việc phát hiện bệnh sớm. Khi huyết áp và đường huyết được kiểm soát từ đầu, người bệnh có thể giảm nguy cơ biến chứng nặng, hạn chế những đợt điều trị nội trú kéo dài và các chi phí phát sinh cho gia đình.
Đây cũng là sự thay đổi đáng chú ý trong cách tiếp cận của chính sách bảo hiểm y tế: thay vì chủ yếu chi trả khi bệnh đã xuất hiện và cần điều trị, quỹ từng bước tham gia vào quá trình phát hiện và ngăn ngừa bệnh từ sớm.
Ngoài tăng huyết áp và tiểu đường, dự thảo còn đề xuất bảo hiểm y tế thanh toán chi phí sàng lọc, chẩn đoán sớm viêm gan B, viêm gan C và một số bệnh ung thư phổ biến. Danh mục được đề cập gồm ung thư cổ tử cung, ung thư vú, phổi, tuyến tiền liệt, đại trực tràng, dạ dày và gan.
Nếu được triển khai, chính sách này sẽ mở rộng đáng kể phạm vi quyền lợi của người tham gia bảo hiểm y tế, đồng thời tạo điều kiện để nhiều bệnh được phát hiện ở giai đoạn sớm hơn, khi việc điều trị thường có nhiều lựa chọn và cơ hội kiểm soát bệnh tốt hơn.
