Kinh tế đêm cần lối đi mới

Sở hữu chỉ số ổn định cao, TP HCM đang đứng trước cơ hội đón làn sóng lữ hành toàn cầu. Tuy nhiên, để phát triển bền vững, thành phố cần biến nhịp sống về đêm thành vòng lặp giá trị kinh tế, văn hóa và môi trường, thay vì áp lực rác thải và tiếng ồn.

Việt Nam, với chỉ số ổn định chính trị cao, đang đứng trước cơ hội vàng để đón nhận làn sóng lữ hành toàn cầu. Tuy nhiên, câu hỏi đặt ra cho TP HCM không chỉ là "đón được bao nhiêu khách", mà là "giữ chân họ bằng giá trị gì?".

Trong bối cảnh thế giới chuyển dịch sang tiêu dùng có trách nhiệm, kinh tế đêm không thể chỉ là sự kéo dài của các dịch vụ tiêu khiển thuần túy. Nó phải được định vị lại như một hệ sinh thái an toàn, bền vững và nhân văn. Việc tận dụng lợi thế tĩnh ổn để kiến tạo một nền kinh tế đêm tuần hoàn chính là lời giải cho bài toán khẳng định vị thế "điểm đến xanh - an toàn - đẳng cấp" của thành phố trên bản đồ thế giới.

Nhìn nhận khách quan, kinh tế đêm tại TP HCM hiện vẫn vận hành theo mô hình tuyến tính: khai thác tài nguyên - sản xuất - tiêu dùng - thải bỏ. Các hoạt động giải trí trung tâm chủ yếu là các "vệ tinh" ẩm thực, quán bar đơn lẻ, thiếu liên kết. Điều này dẫn đến ngoại ứng tiêu cực như ô nhiễm tiếng ồn, quá tải hạ tầng giao thông tĩnh và áp lực rác thải khổng lồ đổ dồn vào hệ thống vệ sinh mỗi đêm.

Về quản trị, thành phố đang đối mặt với "khoảng trống chính sách" khi chưa có một khung pháp lý chuyên biệt cho các hoạt động sau 18 giờ. Sự thiếu vắng "nhạc trưởng" điều phối đa ngành dẫn đến chồng chéo giữa an ninh, môi trường, khiến các doanh nghiệp e dè trong việc đầu tư những sản phẩm văn hóa đêm có chiều sâu.

Để giải quyết tận gốc các điểm nghẽn, TP HCM cần tiếp cận mô hình kinh tế bánh vòng, bảo đảm nền tảng xã hội và không vượt quá trần sinh thái. Kinh tế tuần hoàn trong dịch vụ đêm là một sự tái thiết kế toàn diện. Tại các khu phố du lịch, rác thải hữu cơ phải được chuyển hóa thành năng lượng hoặc phân bón tại chỗ thay vì vận chuyển xa, gây phát thải khí nhà kính.

Mua bán đêm ở TP HCM Ảnh: HOÀNG TRIỀU

Một giải pháp đột phá về mặt thể chế là thiết lập chức danh "Thị trưởng đêm" (Night Mayor). Đây là hiện thân của mô hình quản trị cộng tác, đóng vai trò đại sứ trung gian giải quyết mâu thuẫn giữa chính quyền, doanh nghiệp và cư dân địa phương.

Nhiệm vụ trọng tâm của thiết chế này là chuyển đổi từ quản lý mệnh lệnh sang quản trị dựa trên dữ liệu (Data-driven). "Thị trưởng đêm" sẽ điều phối các "đội hòa giải đường phố", giúp nhắc nhở du khách trật tự, văn minh, đồng thời đề xuất "giờ giới nghiêm linh hoạt" cho các doanh nghiệp đạt chứng nhận xanh.

Để thực sự đón đầu dòng khách quốc tế, TP HCM cần cụ thể hóa khái niệm Net Zero Tourism vào từng sản phẩm. Thành phố nên thí điểm các trung tâm tuần hoàn tại các phố đi bộ. Tại đây, hệ thống chiếu sáng được điều khiển bởi lưới điện thông minh, tự động chỉnh công suất theo mật độ người để tối ưu năng lượng.

Bên cạnh đó, hạ tầng số đóng vai trò mạch máu của kinh tế đêm. Một hệ sinh thái thanh toán không tiền mặt và bản đồ số du lịch xanh sẽ giúp khách dễ dàng tiếp cận dịch vụ trách nhiệm. Điều này giúp đô thị thông minh hơn, giảm thiểu tác động môi trường và mang lại sự an tâm tuyệt đối về an ninh.

Chuyển đổi sang kinh tế đêm tuần hoàn là chiến lược dài hạn xây dựng tính chống chịu cho đô thị. Một thành phố có khả năng tự tái tạo nguồn lực, bảo đảm an ninh lương thực và năng lượng tại chỗ thông qua vòng lặp tuần hoàn sẽ luôn vững vàng trước mọi cú sốc từ bên ngoài.

Vì thế, TP HCM cần một lộ trình quyết liệt, từ hoàn thiện khung pháp lý đến đầu tư hạ tầng điện hóa phục vụ ban đêm. Cần lan tỏa thông điệp: "TP HCM: Nơi di sản hội tụ cùng tương lai xanh". Khi đó, du khách tham gia chuỗi giá trị bền vững, đóng góp cho cộng đồng thay vì xả rác. Đây là cách quảng bá quốc gia hiệu quả nhất trong kỷ nguyên mới.