Tầm nhìn hạt nhân của Ba Lan – vốn phụ thuộc nặng nề vào than đá – đang dần trở thành hiện thực rõ nét qua những bước tiến vững chắc gần đây với dự án nhà máy điện hạt nhân đầu tiên của quốc gia Đông Âu.
Sau nhiều năm lập kế hoạch và đàm phán, dự án nhà máy điện hạt nhân đầu tiên của Ba Lan tại khu vực Lubiatowo-Kopalino (gần bờ biển Baltic, phía bắc tỉnh Pomerania) đã đạt được các mốc quan trọng, khẳng định quyết tâm chuyển đổi năng lượng xanh và tăng cường an ninh năng lượng.
Nhà máy sẽ sử dụng 3 lò phản ứng AP1000 thế hệ 3+ tiên tiến của Westinghouse, với tổng công suất khoảng 3.750 MW, đủ cung cấp điện sạch cho hàng triệu hộ gia đình.
Việc Ủy ban Châu Âu phê duyệt gói hỗ trợ nhà nước 60 tỷ złoty (khoảng 14,2 tỷ Euro) vào tháng 12 năm ngoái đã mở đường cho việc khởi công, đánh dấu bước ngoặt quan trọng. Tổng chi phí dự án ước tính khoảng 42 tỷ Euro, với phần lớn được tài trợ từ ngân sách quốc gia và EU.
Tiến triển được ghi nhận tại dự án nhà máy điện hạt nhân đầu tiên của Ba Lan. Ảnh: PEJ
"Dấu son" mới nhất trong hành trình hiện thực hóa tầm nhìn hạt nhân của Ba Lan là việc Arabelle Solutions – công ty con của tập đoàn EDF (Pháp) – được chọn làm nhà cung cấp chính các thiết bị turbine hơi, máy phát điện và hệ thống phụ trợ cho chu trình hơi nước.
Thông báo về Arabelle Solutions được đưa ra hồi đầu tuần này bởi liên danh Westinghouse-Bechtel, các nhà thầu Mỹ chịu trách nhiệm xây dựng nhà máy. Thông báo cũng được chấp thuận bởi nhà điều hành Ba Lan Polskie Elektrownie Jądrowe (PEJ), đơn vị giám sát dự án.
Hợp đồng bao gồm thiết kế, sản xuất, lắp ráp cho cả 3 tổ máy, với các module dài tới 70 mét được coi là hàng hóa cần thời gian sản xuất dài. Các bộ phận này sẽ được giao sau khoảng 7 năm đặt hàng, phù hợp với tiến độ tổng thể.
Dự án nhà máy điện hạt nhân đầu tiên của quốc gia Đông Âu là minh chứng cho sự hợp tác quốc tế chặt chẽ: Công nghệ lõi từ Mỹ, thiết bị turbine từ Pháp, và quản lý từ Ba Lan.
Trong một cuộc phỏng vấn trên chương trình "On the Record" của đài TVP World ngày 12/1, Bộ trưởng Tài chính Ba Lan Andrzej Domański đã tái khẳng định cam kết của đất nước đối với năng lượng nguyên tử.
"Không có sự chậm trễ nào" trong dự án, ông nói, đồng thời cho biết thêm rằng những tiến triển rõ rệt sẽ xuất hiện ngay trong năm nay.
Ông Leszek Hołda, Giám đốc điều hành Bechtel Poland, nhấn mạnh đây là "một phần của cuộc chuyển đổi năng lượng lớn lao tại Ba Lan", có thể trở thành nền tảng ổn định cho hệ thống điện quốc gia.
PEJ xác nhận việc đổ bê tông hạt nhân đầu tiên dự kiến sẽ diễn ra vào năm 2028, và tổ máy đầu tiên sẽ vận hành thương mại vào năm 2036 – dù muộn hơn kế hoạch ban đầu (năm 2033) nhưng vẫn khả thi và được cam kết mạnh mẽ.
Dự án không chỉ mang ý nghĩa kỹ thuật mà còn mang tính chiến lược. Ba Lan – quốc gia Đông Âu phụ thuộc hơn 70% điện từ than – đang đối mặt áp lực giảm phát thải từ EU.
Điện hạt nhân sẽ giúp đất nước đa dạng hóa nguồn cung, giảm nhập khẩu năng lượng, tạo hàng chục nghìn việc làm (đỉnh điểm xây dựng khoảng 50.000 lao động), và hỗ trợ mục tiêu trung hòa carbon.
"Chúng ta đã đi đủ xa để dự án chắc chắn sẽ được thực hiện", ông Wojciech Wrochna, người phát ngôn của chính phủ Ba Lan về cơ sở hạ tầng năng lượng chiến lược, được hãng thông tấn PAP dẫn lời.
Như vậy, tầm nhìn hạt nhân của Ba Lan không còn là ý tưởng xa vời mà đang chuyển hóa thành hiện thực cụ thể qua các hợp đồng, tài trợ và tiến độ rõ ràng. Đây là bước đi lịch sử, mở ra kỷ nguyên năng lượng sạch, bền vững cho quốc gia Đông Âu.
Minh Đức (Theo TVP World, Polskie Radio)
