Đông Nam Bộ sau gần một năm sắp xếp địa giới hành chính tiếp tục giữ vai trò vùng kinh tế động lực của cả nước, đóng góp lớn vào tăng trưởng, thu hút đầu tư và phát triển công nghiệp. Tuy nhiên, để thực hiện mục tiêu tăng trưởng 2 con số trong những năm tới, khu vực này vẫn còn đối mặt với nhiều điểm nghẽn về hạ tầng và thể chế.
Hai điểm nghẽn lớn
Tại Diễn đàn Kinh tế Việt Nam 2026 lần thứ II với chủ đề "Vùng kinh tế phía Nam - Động lực cho tăng trưởng 2 con số" do Báo Người Lao Động tổ chức ngày 9-6, ông Trần Văn Tươi, Phó Giám đốc Sở Tài chính tỉnh Tây Ninh, cho biết sau khi Long An (cũ) sáp nhập với Tây Ninh, địa phương này đang nổi lên như một cực tăng trưởng mới của vùng Đông Nam Bộ.
Các chuyên gia, nhà quản lý và doanh nghiệp tham gia Diễn đàn Kinh tế Việt Nam 2026 lần thứ II do Báo Người Lao Động tổ chức.Ảnh: HOÀNG TRIỀU
Theo ông Tươi, nếu TP HCM được định vị là siêu đô thị và trung tâm tài chính, Đồng Nai là thủ phủ công nghiệp thì Tây Ninh đang có nhiều điều kiện để phát triển nhờ vị trí kết nối chiến lược. Hiện TP HCM và Tây Ninh được liên kết bởi 11 tuyến giao thông liên vùng, trong đó TP HCM giữ vai trò kết nối, khai thác hiệu quả các tuyến hạ tầng, còn Tây Ninh tập trung công tác giải phóng mặt bằng với tỉ lệ hoàn thành đã vượt 95%.
Thực tế cho thấy khi quy hoạch hợp lý và triển khai đồng bộ, các hành lang kinh tế có thể tạo hiệu ứng lan tỏa mạnh. Từ tháng 7-2023 đến giai đoạn chuẩn bị sáp nhập năm 2025, khu vực hành lang kinh tế đã thu hút gần 400.000 tỉ đồng vốn đầu tư, tương đương khoảng 50% tổng vốn đầu tư mà Long An trước đây thu hút được. "Tuy nhiên, vẫn còn 2 điểm nghẽn lớn cần tiếp tục tháo gỡ là hạ tầng và thể chế. Dù 11 tuyến giao thông kết nối đã được triển khai nhưng việc hoàn thiện đồng bộ toàn bộ hệ thống cần thêm thời gian và lộ trình phù hợp" - ông Tươi nhận định.
Kích hoạt siêu vùng kinh tế phía NamĐỌC NGAYDưới góc độ doanh nghiệp (DN), ông Phạm Văn Xô, Chủ tịch Hiệp hội DN Xuất nhập khẩu TP HCM, cho rằng Đông Nam Bộ là khu vực năng động nhất cả nước với nhiều lợi thế về vị trí địa lý, hạ tầng và khả năng kết nối quốc tế. Tuy nhiên, DN vẫn gặp khó khăn do mỗi địa phương áp dụng quy trình, thủ tục khác nhau, làm tăng chi phí và kéo dài thời gian xử lý hồ sơ.
Một vấn đề đáng chú ý khác là chi phí logistics của Việt Nam hiện vẫn ở mức cao, khoảng 16%-20% GDP, ảnh hưởng trực tiếp đến năng lực cạnh tranh của DN. "TP HCM, Đồng Nai và Tây Ninh cần sớm có các cơ chế, chính sách đồng bộ hơn, đặc biệt trong lĩnh vực đầu tư, thương mại và logistics" - ông Xô kiến nghị.
Trong khi đó, TS Trần Du Lịch - chuyên gia kinh tế - cho rằng dù hệ thống kết nối phía Đông TP HCM đã được cải thiện đáng kể, khu vực phía Tây và phía Bắc vẫn đang chịu áp lực lớn. Các tuyến giao thông kết nối đến Đức Hòa, Cần Giuộc, Cần Đước hay khu vực cửa khẩu Mộc Bài chưa đáp ứng được nhu cầu phát triển, khiến thời gian lưu thông kéo dài và làm giảm hiệu quả kinh tế. "Cần phải làm sao rút ngắn thời gian di chuyển còn khoảng 30 phút" - TS Trần Du Lịch nhấn mạnh.
Cần cơ chế điều phối vùng thực chất hơn
Để phát huy tiềm năng của vùng Đông Nam Bộ, các chuyên gia cho rằng đầu tư hạ tầng chiến lược cần được ưu tiên hàng đầu. Theo ông Phạm Văn Xô, các dự án đường cao tốc, vành đai, metro, đường sắt liên vùng cùng hệ thống kết nối cảng biển - sân bay cần được đẩy nhanh tiến độ. Khi hạ tầng được hoàn thiện, chi phí vận chuyển sẽ giảm, thời gian sản xuất và xuất khẩu được rút ngắn, từ đó nâng cao sức cạnh tranh của DN.
Bên cạnh đó, cải cách thể chế cần được xem là yếu tố then chốt. Việc áp dụng các chính sách thống nhất trên phạm vi toàn vùng sẽ giúp hạn chế tình trạng chồng chéo trong quá trình thực thi giữa các địa phương.
Ông cũng đề xuất tăng cường liên kết giữa cảng biển, cửa khẩu, trung tâm logistics và vùng sản xuất nhằm bảo đảm chuỗi cung ứng vận hành thông suốt. Các mô hình thông quan 24/7, hải quan điện tử, ứng dụng trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn và tự động hóa cũng cần được đẩy mạnh để giảm thời gian và chi phí cho DN.
Trong khi đó, ông Trần Việt Hà, Phó trưởng Ban Quản lý các khu chế xuất và công nghiệp TP HCM (HEPZA), cho biết cải cách thủ tục hành chính đang trở thành lợi thế cạnh tranh quan trọng trong thu hút đầu tư. Do đó, các địa phương cần triển khai cơ chế "thủ tục đầu tư đặc biệt", tích hợp các thủ tục liên quan đầu tư, đất đai, quy hoạch, xây dựng, môi trường và phòng cháy chữa cháy vào một quy trình liên thông, xử lý đồng thời. Cùng với đó, đẩy mạnh số hóa, áp dụng chữ ký số, công khai tiến độ giải quyết hồ sơ và nâng cao tính minh bạch trong thanh tra, kiểm tra.
Dẫn kinh nghiệm từ ĐBSCL, ông Trần Văn Tươi cho rằng cơ chế điều phối vùng là cần thiết nhưng hiệu quả thực tế còn hạn chế. Đây là bài học để Đông Nam Bộ xây dựng mô hình điều phối hiệu quả hơn trong thời gian tới. Theo ông, lợi thế hiện nay là các địa phương trong vùng có nhiều nét tương đồng về văn hóa, con người và tư duy phát triển. Nếu những nút thắt về hạ tầng, đặc biệt là hệ thống 11 tuyến giao thông liên kết, được tháo gỡ theo lộ trình đến năm 2030, khu vực sẽ tạo ra động lực tăng trưởng mới cho cả vùng kinh tế phía Nam và nền kinh tế quốc gia.
TS Trần Du Lịch cũng lưu ý điều phối vùng cần chuyển từ tư duy hội họp sang triển khai các dự án cụ thể, có sự phối hợp thực chất giữa các địa phương. Bởi lẽ, đây là cách tiếp cận đã chứng minh hiệu quả trong thực tiễn và cần được nhân rộng để Đông Nam Bộ tiếp tục giữ vững vai trò đầu tàu tăng trưởng của cả nước.
Ông TRẦN VIỆT HÀ, Phó trưởng Ban Quản lý các khu chế xuất và công nghiệp TP HCM (HEPZA):
Những lợi thế hiếm có của TP HCM
Vùng kinh tế phía Nam đang hội tụ nhiều lợi thế để giữ vai trò trung tâm sản xuất, xuất khẩu lớn nhất cả nước. Trong đó, mô hình "một không gian - ba vùng - một đặc khu" của TP HCM đang phát huy hiệu quả.
Đặc biệt, cụm cảng Cái Mép - Thị Vải là lợi thế nổi bật, có khả năng tiếp nhận tàu container siêu lớn và kết nối trực tiếp châu Âu, châu Mỹ. Khi gắn với hệ thống logistics liên vùng, DN sẽ tối ưu được chuỗi cung ứng, giảm chi phí và rút ngắn thời gian vận chuyển. Khu thương mại tự do Cái Mép Hạ kết nối sân bay Long Thành được định hướng phát triển theo mô hình tích hợp cảng biển - logistics - công nghiệp - đô thị dịch vụ.
Bên cạnh đó, hệ thống 105 khu chế xuất và khu công nghiệp của TP HCM với hơn 50.000 ha tiếp tục là nền tảng quan trọng, đang chuyển đổi theo hướng sinh thái, thông minh, đáp ứng tiêu chuẩn ESG. Cải cách thủ tục hành chính, số hóa quy trình và cơ chế "một cửa tại chỗ" giúp cải thiện môi trường đầu tư. Đây là lợi thế hiếm có khi kết hợp đồng thời cảng nước sâu, sân bay quốc tế, trung tâm tài chính và hệ sinh thái công nghiệp quy mô lớn.
Ông NGUYỄN ĐỨC THÁI HÂN, Phó Tổng Giám đốc Ngân hàng TMCP Á Châu (ACB):
Vai trò của ngành ngân hàng
Trong bối cảnh kinh tế hiện nay, các tổ chức tín dụng đang dần chuyển từ cho vay truyền thống sang điều chỉnh "khẩu vị rủi ro" và đổi mới phương thức tiếp cận nhằm đáp ứng nhu cầu vốn ngày càng lớn của nền kinh tế. Nhiều ngân hàng, trong đó có ACB, đã linh hoạt hơn trong cấp tín dụng, mở rộng phạm vi tài sản bảo đảm, không chỉ giới hạn ở tài sản hữu hình mà còn chấp nhận quyền thuê đất trả tiền một lần và các quyền tài sản hợp pháp khác. Các ngân hàng cũng tham gia tài trợ từ giai đoạn đầu dự án, bao gồm cả chi phí giải phóng mặt bằng, giúp đẩy nhanh tiến độ các khu công nghiệp và khu chế xuất.
Đối với hạ tầng, nhu cầu vốn lớn, thời gian đầu tư dài và nhiều rủi ro. Trong khi nguồn vốn ngân hàng chủ yếu ngắn và trung hạn, nên cần cơ chế chia sẻ rủi ro giữa Nhà nước, chủ đầu tư và tổ chức tín dụng, cùng khung thể chế minh bạch để giảm rủi ro và tăng khả năng tiếp cận vốn. Với các dự án lớn, mô hình hợp vốn giữa nhiều ngân hàng được xem là giải pháp hiệu quả để phân tán rủi ro và bảo đảm nguồn lực tài chính.
Trong lĩnh vực sản xuất, phương thức thẩm định tín dụng cũng thay đổi khi dữ liệu và dòng tiền trở thành yếu tố quan trọng bên cạnh tài sản thế chấp. Các dữ liệu về dòng tiền, chuỗi giá trị, uy tín DN cùng thông tin từ thuế, hải quan và thanh toán đang được khai thác để nâng cao hiệu quả quyết định tín dụng, bảo đảm an toàn hệ thống và hỗ trợ tăng trưởng bền vững cho DN cũng như vùng kinh tế phía Nam.
Cảm ơn các đơn vị đồng hành
- Tập đoàn TTC
- Ngân hàng TMCP Đầu tư và Phát triển Việt Nam (BIDV)
- Ngân hàng TMCP Kỹ Thương Việt Nam (Techcombank)
- Ngân hàng TMCP Lộc Phát Việt Nam (LPBank)
- Công ty TNHH Thương mại - Dịch vụ Tân Hiệp Phát.
ĐƠN VỊ ĐỒNG HÀNH
