Mùa hè năm nay, không ai dự đoán trước, mạng xã hội rầm rộ lan truyền đoạn video của những thanh niên người Pháp với màn "flex" đầy hài hước nhưng cũng không kém phần cay đắng. Thay vì khoe xe sang, túi hiệu hay những chuyến du lịch xa xỉ - những điều người ta hay gắn với Paris hào nhoáng, hoa lệ, các netizen lại tự hào chỉ tay vào chiếc máy điều hòa nhiệt độ mới toanh trong phòng và tuyên bố: "Đây là biểu tượng mới của giới thượng lưu tại Pháp".
Netizen ở Pháp lên mạng khoe có điều hoà, chứ không ai còn khoe đi du lịch sang chảnh, nhà lầu xe sang nữa
Một chàng trai Anh - nơi cũng khủng hoảng vì nóng tự hào vì sở hữu chiếc điều hoà di động
Tưởng chừng chỉ là một trò đùa vui, nhưng thực tế, việc sở hữu một chiếc máy lạnh tại châu Âu lúc này đang trở thành một thứ đặc quyền xa xỉ mà không phải ai cũng may mắn có được.
Từ trước đến nay, phần lớn người dân lục địa già, đặc biệt là giới trẻ, luôn xem điều hòa nhiệt độ là một sự lãng phí không cần thiết, tốn kém và hủy hoại môi trường. Thế nhưng, khi những mùa hè khắc nghiệt đổ bộ với tần suất dày đặc, tư duy này đang bị lung lay dữ dội.
Nhiều nghiên cứu khoa học, bao gồm cả báo cáo từ tạp chí y khoa danh tiếng The Lancet, đã chứng minh điều hòa nhiệt độ có thể giảm tới 75% số ca tử vong do nắng nóng và cứu sống hàng trăm ngàn người già. Dù mang lại lợi ích sinh tử như vậy, tỷ lệ sở hữu thiết bị này tại các hộ gia đình châu Âu hiện chỉ vỏn vẹn khoảng 20%, một con số quá thấp nếu đặt cạnh tỷ lệ 90% tại Mỹ.
Một chiếc điều hoà đắt đến đâu?
Để hiểu vì sao một thiết bị gia dụng cơ bản lại biến thành "món đồ để flex" của giới trẻ Pháp, phải nhìn vào mức chi phí đắt đỏ đến nghẹt thở tại quốc gia này. Khác với Mỹ, nơi bạn có thể dễ dàng mua một chiếc điều hòa cửa sổ với giá vài trăm USD rồi tự tay lắp ráp, tại Pháp, việc tự lắp đặt gần như là không thể.
Chi phí cho một hệ thống điều hòa cố định loại đơn giản (split system) dao động từ 1.500 đến 3.500 euro (khoảng 40 triệu đến 95 triệu đồng). Nếu muốn lắp cho căn hộ nhiều phòng, con số này có thể vọt lên từ 4.000 đến hơn 10.000 euro (khoảng 110 triệu đến 270 triệu đồng). Với mức thu nhập trung bình của giới trẻ hay nhân viên văn phòng Pháp hiện nay, việc chi ra vài tháng lương chỉ để đổi lấy vài tuần mát mẻ là một quyết định tài chính cực kỳ đau lòng.
Tuy nhiên, số tiền mua máy vẫn chưa là gì so với "cơn ác mộng" mang tên chi phí công lắp đặt và rào cản kiến trúc. Phần lớn các căn hộ tại các thành phố lớn như Paris là nhà chung cư cũ hoặc các tòa nhà cổ kính theo phong cách Haussmann với những bức tường bằng đá hộc hoặc bê tông dày cộp.
Ảnh: AFP
Việc khoan đục để đi đường ống và dây điện qua những bức tường cổ này đòi hỏi kỹ thuật cực kỳ phức tạp. Các công ty điện lạnh thường tính phí nhân công rất cao, đẩy chi phí lắp đặt chiếm tới 30% đến 50% tổng hóa đơn.
Chưa kể, nếu bạn sống trong một tòa nhà di sản, việc đục tường hay thay đổi cấu trúc cửa sổ là điều hoàn toàn bất khả thi. Các thiết kế cửa sổ kiểu Pháp cũng không hề tương thích với các loại điều hòa gắn cửa sổ giá rẻ như ở Mỹ hay nhiều nơi trên thế giới.
Lựa chọn duy nhất của đa số người thuê nhà hoặc người trẻ là các dòng máy di động (portable AC) có bánh xe, nhưng chúng lại nổi tiếng là ồn ào như máy cày, ngốn điện khủng khiếp và hiệu quả làm mát lại hạn chế hơn.
Muốn lắp điều hoà phải xin phép
Đặc biệt, rào cản lớn nhất khiến việc có được một chiếc điều hòa trở nên "vô vọng" với nhiều người chính là mê cung thủ tục hành chính tại Pháp. Bạn không thể cứ ra cửa hàng mua máy về rồi thích treo cục nóng ở đâu thì treo.
Để lắp một chiếc điều hòa có cục nóng ngoài trời, bạn bắt buộc phải làm đơn "Tuyên bố trước" (Déclaration préalable) gửi lên Tòa thị chính thành phố (Mairie) để xin phép vì thiết bị này làm thay đổi diện mạo kiến trúc mặt tiền của khu phố.
Nếu bạn sống trong một căn hộ chung cư, bạn còn phải gửi thư đảm bảo đến Ban quản trị tòa nhà (Syndic) để đưa yêu cầu của mình ra bỏ phiếu trong cuộc họp đại hội đồng cư dân định kỳ hàng năm. Chỉ cần các hàng xóm xung quanh lắc đầu vì sợ tiếng ồn hoặc mất thẩm mỹ cảnh quan, giấc mơ điều hòa của bạn sẽ lập tức tan thành mây khói. Nếu cố tình lắp chui, bạn sẽ phải đối mặt với án phạt nặng và buộc phải tháo dỡ ngay lập tức.
Ảnh: AFP
"Nuôi" điều hoà cũng là gánh nặng lớn
Vượt qua được núi tiền máy và núi thủ tục hành chính, người dùng lại tiếp tục đối mặt với nỗi sợ mang tên hóa đơn tiền điện. Do cuộc khủng hoảng năng lượng và việc phải phụ thuộc vào nguồn khí đốt nhập khẩu, giá điện tại Pháp và châu Âu luôn nằm ở mức cao ngất ngưởng.
Vào mùa hè cao điểm, khi các lò phản ứng hạt nhân của Pháp thường phải giảm công suất hoạt động để bảo vệ hệ sinh thái sông ngòi, áp lực lên lưới điện càng tăng cao. Việc bật điều hòa liên tục có thể khiến hóa đơn tiền điện tăng thêm từ 50 đến 150 euro mỗi tháng, biến thiết bị này thành một "máy ngốn tiền" thực sự mà những người trẻ đang chật vật với chi phí sinh hoạt đắt đỏ sau đại dịch không dám mường tượng đến.
Chính vì sự tổng hòa của những rào cản khắt khe đó - từ giá máy đắt đỏ, chi phí lắp đặt phức tạp trên nền kiến trúc cổ, cho đến mê cung thủ tục xin phép và hóa đơn tiền điện duy trì vượt tầm với - mà chiếc điều hòa nhiệt độ tại Pháp đã không còn là một món đồ điện máy thông thường. Nó đã thực sự biến thành một món hàng xa xỉ, một biểu tượng cho thấy gia chủ vừa có tiền, vừa có quyền sở hữu nhà, lại vừa có đủ sức mạnh để chiến thắng các thủ tục hành chính nghiêm ngặt của nước Pháp.
