Đồng thời, luật cũng đặt nền tảng để Thủ đô làm tốt hơn công tác quy hoạch và thực hiện quy hoạch, kiến tạo một diện mạo đô thị hiện đại theo hướng xanh, thông minh và phát triển bền vững.
Luật Thủ đô năm 2026 tạo cơ chế đặc thù để thành phố Hà Nội phát triển theo mô hình “chùm đô thị, đa tầng, đa lớp, đa cực, đa trung tâm”. Ảnh: Duy Khánh
Chủ động điều hành công tác quy hoạch, kiến trúc
Để Hà Nội phát triển nhanh, bền vững, vươn lên xứng tầm khu vực, Nghị quyết số 02-NQ/TW của Bộ Chính trị về xây dựng và phát triển Thủ đô Hà Nội trong kỷ nguyên mới nhấn mạnh yêu cầu quy hoạch tổng thể Thủ đô ổn định, lâu dài, với tầm nhìn 100 năm. Theo đó, phát triển Hà Nội theo mô hình “chùm đô thị, đa tầng, đa lớp, đa cực, đa trung tâm”, được kết nối đồng bộ bằng hệ thống hạ tầng chiến lược và mạng lưới giao thông công cộng khối lượng lớn.
Thể chế hóa những quan điểm và định hướng của Nghị quyết số 02-NQ/TW, Luật Thủ đô năm 2026 đưa ra những chính sách đột phá, phân quyền mạnh mẽ hơn cho Thủ đô trong lĩnh vực quy hoạch, xây dựng. Theo đó, luật dành riêng Chương III quy định về quy hoạch và xây dựng và trật tự, an toàn Thủ đô, tạo cơ sở pháp lý quan trọng để Hà Nội chủ động hơn trong tổ chức, quản lý và triển khai các hoạt động quy hoạch - kiến trúc.
Cụ thể, theo Điều 10, Luật Thủ đô năm 2026 trao quyền cho thành phố chủ động điều hành toàn bộ hoạt động quy hoạch - kiến trúc, từ khâu lập, phê duyệt đến tổ chức quản lý, thực hiện. Quy định này giúp thành phố giảm sự phụ thuộc vào việc xin ý kiến hoặc chờ hướng dẫn của các cơ quan trung ương đối với từng công đoạn cụ thể như theo quy định hiện hành.
Cụ thể, Khoản 1, Điều 10 quy định: “Trên địa bàn thành phố chỉ lập một quy hoạch tổng thể Thủ đô trên cơ sở cụ thể hóa các nội dung quy hoạch cấp quốc gia, quy hoạch vùng, tích hợp, lồng ghép và thay thế quy hoạch Thủ đô, quy hoạch chung Thủ đô. Quy hoạch tổng thể Thủ đô có giá trị pháp lý như quy hoạch tỉnh và quy hoạch chung thành phố theo quy định của pháp luật”.
Theo đó, Quy hoạch tổng thể Thủ đô trở thành quy hoạch thống nhất và duy nhất trên địa bàn, tích hợp và thay thế cả Quy hoạch Thủ đô (theo Luật Quy hoạch) và Quy hoạch chung Thủ đô (theo Luật Quy hoạch đô thị và nông thôn). Quy định này nhằm bảo đảm tính đồng bộ, thống nhất của hệ thống quy hoạch, khắc phục tình trạng chồng chéo, đồng thời nâng cao hiệu quả quản lý và tổ chức thực hiện quy hoạch trên địa bàn Thủ đô.
Không chỉ thống nhất hệ thống quy hoạch, luật còn trao cho thành phố thẩm quyền chủ động trong việc lập, phê duyệt và điều chỉnh Quy hoạch tổng thể Thủ đô. Theo Điểm a, Khoản 5, Điều 10, Chủ tịch UBND thành phố có thẩm quyền phê duyệt, phê duyệt điều chỉnh Quy hoạch tổng thể Thủ đô sau khi được HĐND thành phố thông qua.
Hướng tới xây dựng “Thành phố toàn cầu”
Liên quan đến quy hoạch và điều chỉnh quy hoạch, Luật Thủ đô năm 2026 cũng trao thẩm quyền cho HĐND thành phố được quy định về nội dung, thành phần hồ sơ, định mức chi phí, trình tự, thủ tục lập, thẩm định, phê duyệt Quy hoạch tổng thể Thủ đô và phê duyệt điều chỉnh Quy hoạch tổng thể Thủ đô (Điểm a, Khoản 3, Điều 10).
Đáng chú ý, trước khi phê duyệt hoặc điều chỉnh quy hoạch, thành phố bắt buộc phải lấy ý kiến của các bộ: Công an, Quốc phòng, Xây dựng, Nông nghiệp và Môi trường; cộng đồng dân cư cùng các cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan. Quy định này nhằm bảo đảm quy hoạch được xây dựng một cách toàn diện, đồng bộ, hài hòa giữa yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội với quốc phòng, an ninh, môi trường và lợi ích của cộng đồng.
Bên cạnh đó, luật cũng kiểm soát chặt chẽ việc điều chỉnh Quy hoạch tổng thể Thủ đô, chỉ cho phép thực hiện trong những trường hợp cần thiết như phục vụ lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng đặc biệt quan trọng, yêu cầu về quốc phòng, an ninh; khi có biến động lớn về điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội hoặc để thực hiện yêu cầu của Ban Chấp hành Đảng bộ thành phố (Khoản 2, Điều 10).
Theo luật sư Nguyễn Minh Long (Đoàn Luật sư thành phố Hà Nội), việc hạn chế điều chỉnh giúp bảo vệ cấu trúc phát triển bền vững chùm đô thị, đa tầng, đa lớp, đa cực, đa trung tâm đã được xác lập, ngăn chặn tình trạng điều chỉnh cục bộ làm phá vỡ quy hoạch chung, bảo đảm tính ổn định cho tầm nhìn chiến lược dài hạn 100 năm của Quy hoạch tổng thể Thủ đô. Đây là nền tảng quan trọng để Hà Nội hướng tới mục tiêu trở thành "Thành phố toàn cầu", giữ vai trò dẫn dắt và tạo động lực phát triển cho cả nước.
Phó Trưởng phòng Quản lý quy hoạch (Sở Xây dựng Hà Nội) Trịnh Quang Dũng cho biết, theo Luật Thủ đô năm 2026, thành phố chỉ lập một Quy hoạch tổng thể Thủ đô trên cơ sở tích hợp, lồng ghép và thay thế Quy hoạch Thủ đô và Quy hoạch chung Thủ đô trước đây. Quy định này sẽ góp phần giải quyết triệt để tình trạng chồng chéo, thiếu đồng bộ giữa chiến lược phát triển kinh tế - xã hội và tổ chức không gian đã tồn tại qua các giai đoạn; đồng thời tiếp tục xác lập vai trò lâu dài của Quy hoạch tổng thể Thủ đô trong hệ thống quy hoạch và khuôn khổ pháp luật. Qua đó, tạo cơ sở pháp lý thống nhất để kiến tạo những động lực phát triển mới, đột phá cho Thủ đô.
