Doanh nghiệp đông về số lượng nhưng nhỏ về quy mô
Một năm sau khi Nghị quyết 68 của Bộ Chính trị xác lập kinh tế tư nhân là "một động lực quan trọng nhất của nền kinh tế", khu vực doanh nghiệp tư nhân đang cho thấy nhiều chuyển động mới. Số doanh nghiệp gia nhập thị trường tăng mạnh, niềm tin kinh doanh dần cải thiện, nhiều địa phương chủ động hơn trong cải cách và hỗ trợ doanh nghiệp.
Theo nhìn nhận của TS. Đậu Anh Tuấn - Phó Tổng Thư ký, Trưởng Ban Pháp chế Liên đoàn Công nghiệp và Thương mại Việt Nam (VCCI), năm 2025 là một năm rất đặc biệt khi diễn ra đồng thời nhiều thay đổi lớn, trong đó có việc tinh gọn, sắp xếp lại bộ máy hành chính địa phương và việc ban hành Nghị quyết 68 của Bộ Chính trị.
"Lần đầu tiên vai trò của khu vực kinh tế tư nhân được xác lập, được khẳng định. Chưa bao giờ khu vực kinh tế tư nhân có cơ hội, có dư địa và có lực đẩy như hiện nay", ông Tuấn nói.
TS. Đậu Anh Tuấn - Phó Tổng Thư ký, Trưởng Ban Pháp chế Liên đoàn Công nghiệp và Thương mại Việt Nam (VCCI).
Theo ông Đậu Anh Tuấn, đây cũng là giai đoạn các địa phương đặt ra mục tiêu tăng trưởng rất cao và đang có nhiều thay đổi trong điều hành, phát triển kinh tế. Điểm đáng chú ý nhất sau một năm không chỉ nằm ở các chính sách cụ thể, mà ở sự thay đổi trong tư duy phát triển. Nếu trước đây khu vực tư nhân chủ yếu được nhìn dưới góc độ "hỗ trợ", thì nay nhiều địa phương đã bắt đầu xem doanh nghiệp tư nhân là lực lượng trung tâm của tăng trưởng kinh tế địa phương.
TS. Đậu Anh Tuấn nhấn mạnh, Việt Nam hiện đã có hơn 1 triệu doanh nghiệp tư nhân đang hoạt động. Riêng năm 2025, số doanh nghiệp gia nhập và tái gia nhập thị trường đạt khoảng 297.000 doanh nghiệp. Tuy nhiên, khu vực doanh nghiệp tư nhân hiện "đông về số lượng nhưng nhỏ về quy mô".
Theo số liệu được ông Tuấn dẫn lại, gần 80% doanh nghiệp tư nhân hiện dưới 50 lao động; khoảng 70% có quy mô vốn dưới 10 tỷ đồng. Tỉ lệ doanh nghiệp dưới 10 lao động vẫn chiếm hơn 45%.
Ông Tuấn cho rằng quy mô nhỏ có thể tạo sự linh hoạt, nhưng lại đặt ra thách thức lớn đối với việc tích lũy, đầu tư công nghệ và đổi mới sáng tạo. Bên cạnh đó, số doanh nghiệp gia nhập thị trường tăng mạnh, số doanh nghiệp rút lui khỏi thị trường cũng ở mức cao.
Theo ông Đậu Anh Tuấn, năm 2025 có khoảng 227.000 doanh nghiệp rút lui khỏi thị trường. Điều này cho thấy áp lực tồn tại và sức chống chịu của doanh nghiệp vẫn rất lớn. Kết quả khảo sát của VCCI tại Lễ công bố Báo cáo Kinh tế Tư nhân Việt Nam vừa qua cũng cho thấy phần lớn doanh nghiệp vẫn giữ tâm lý thận trọng. Khoảng 55% doanh nghiệp cho biết dự định giữ nguyên quy mô hoạt động trong thời gian tới; tỉ lệ doanh nghiệp có kế hoạch mở rộng quy mô khoảng 30,9%.
Một điểm đáng chú ý khác là khó khăn lớn nhất của doanh nghiệp hiện nay không còn là vốn như nhiều năm trước, mà là tìm kiếm khách hàng và thị trường đầu ra.
Theo ông Tuấn, tỉ lệ doanh nghiệp phản ánh khó khăn về tìm kiếm khách hàng đã tăng từ 45,3% năm 2024 lên 60,2% năm 2025. Khó khăn này xuất hiện ở nhiều lĩnh vực, không chỉ với doanh nghiệp xuất khẩu mà cả các doanh nghiệp phục vụ thị trường nội địa.
Theo ông, đây là vấn đề các địa phương cần quan tâm hơn trong thời gian tới thông qua các chương trình kết nối thị trường, hỗ trợ doanh nghiệp tận dụng các hiệp định thương mại tự do và mở rộng chuỗi cung ứng.
Cần một môi trường kinh doanh kiến tạo hơn
Bên cạnh thị trường đầu ra, tiếp cận vốn vẫn là khó khăn thường trực của doanh nghiệp tư nhân. Ông Đậu Anh Tuấn cho biết, hiện có khoảng 75% doanh nghiệp không thể vay vốn nếu không có tài sản thế chấp. Trong khi đó, theo số liệu điều tra của Ngân hàng Thế giới được ông dẫn lại, khoảng 93% khoản vay tại Việt Nam yêu cầu tài sản bảo đảm.
Ông cho rằng sự phụ thuộc lớn vào vốn tín dụng ngân hàng đang tạo áp lực lớn với doanh nghiệp tư nhân trong mở rộng sản xuất và đầu tư.
Việt Nam hiện đã có hơn 1 triệu doanh nghiệp đang hoạt động và đặt mục tiêu đạt mục tiêu 2 triệu doanh nghiệp vào năm 2030.
Một vấn đề khác được ông Tuấn nhắc tới là tình trạng khó dự báo của môi trường chính sách. Theo ông, tốc độ thay đổi chính sách hiện nay diễn ra rất nhanh, trong khi nhiều doanh nghiệp nhỏ và vừa không có nhân sự chuyên trách để theo dõi và cập nhật.
Bên cạnh đó, đổi mới sáng tạo là một trong những thách thức lớn của khu vực kinh tế tư nhân hiện nay. Hiện tỉ lệ doanh nghiệp có hoạt động đổi mới sáng tạo còn khá thấp so với nhiều nước trong khu vực; chỉ khoảng 17,5% doanh nghiệp giới thiệu sản phẩm mới trong 3 năm gần đây; khoảng 11% doanh nghiệp vừa và lớn có chi cho nghiên cứu và phát triển (R&D).
Theo ông Tuấn, muốn tham gia sâu hơn vào chuỗi sản xuất toàn cầu thì đổi mới sáng tạo là yếu tố rất quan trọng. Tuy nhiên, phần lớn doanh nghiệp tư nhân hiện vẫn phát triển từ mô hình hộ kinh doanh cá thể, nên chất lượng quản trị còn hạn chế.
Theo ông Đậu Anh Tuấn, trong nhiều năm qua, các địa phương đã có nhiều cải thiện trong cắt giảm thủ tục hành chính, rút ngắn thời gian gia nhập thị trường và giảm chi phí tuân thủ. Tuy nhiên, sự thông thoáng của thủ tục hành chính là chưa đủ. Trong giai đoạn tới, sự khác biệt giữa các địa phương sẽ nằm ở vai trò kiến tạo của chính quyền, khả năng tạo lập môi trường kinh doanh bình đẳng, hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận nguồn lực và triển khai các chính sách hỗ trợ hiệu quả hơn.
"Môi trường kinh doanh không chỉ là gạt bỏ rào cản hành chính thuận lợi hơn về thủ tục hành chính, mà còn phải tạo lập môi trường cạnh tranh công bằng hơn, tiếp cận nguồn lực công khai minh bạch hơn", ông Đậu Anh Tuấn nói.
Ông cũng nhấn mạnh cần quan tâm nhiều hơn tới khu vực hộ kinh doanh - nơi hiện có hàng triệu lao động phụ thuộc sinh kế.
Theo ông Tuấn, để đạt mục tiêu 2 triệu doanh nghiệp vào năm 2030, điều quan trọng là tạo động lực để hộ kinh doanh chuyển đổi thành doanh nghiệp, thay vì tạo thêm áp lực về thủ tục và chi phí tuân thủ.
Việt Nam đang đứng trước một giai đoạn phát triển mới khi khu vực kinh tế tư nhân lần đầu tiên được xác định là một động lực quan trọng nhất của nền kinh tế. Ông Đậu Anh Tuấn cho rằng để hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng cao và khát vọng trở thành quốc gia phát triển, thu nhập cao vào giữa thế kỷ này, điều quan trọng là phải giải phóng mạnh mẽ hơn sức sản xuất của khu vực tư nhân.
"Muốn làm được điều đó, cần một môi trường kinh doanh thực sự thuận lợi, minh bạch, công bằng và bền vững, không chỉ ở cấp Trung ương mà ở từng địa phương, từng cấp chính quyền và từng điểm tiếp xúc với doanh nghiệp", ông Tuấn nhấn mạnh.
