Xung đột Trung Đông: Ngành hàng không, du lịch Việt Nam thất thu thế nào?

Cục Hàng không Việt Nam vừa báo cáo Bộ Xây dựng đánh giá tác động của xung đột Trung Đông đối với ngành hàng không dân dụng Việt Nam.

Các chuyến bay phải bay vòng tránh khu vực chiến sự Trung Đông - FlightRadar24

Ngày 28-2, xung đột quân sự giữa Mỹ, Israel với Iran bùng phát với quy mô lớn, gây gián đoạn đáng kể hoạt động hàng không dân dụng toàn cầu, đặc biệt trên các tuyến đi, đến Trung Đông và các đường bay kết nối châu Âu - châu Á qua khu vực này đồng thời cũng tác động nhất định đến hoạt động khai thác của Tổng công ty Hàng không Việt Nam (Vietnam Airlines).

Hàng loạt quốc gia đã ban hành thông báo tin tức hàng không (NOTAM) đóng cửa hoàn toàn hoặc hạn chế nghiêm ngặt không phận, bao gồm: Iran, Iraq, Israel, Qatar, Kuwait, Bahrain và Syria; UAE và Jordan hiện áp dụng các biện pháp hạn chế không phận theo từng giờ. 

Việc đóng cửa không phận đã chuyển từ trạng thái "tạm thời" sang "bất ổn kéo dài" đã dẫn đến hủy bỏ hàng ngàn chuyến bay và đóng cửa các trung tâm hàng không quốc tế lớn tại Dubai, Abu Dhabi, Doha. Các hãng hàng không đáng chú ý đã hủy dịch vụ bao gồm Emirates, Etihad, Air France, British Airways, Air India, Turkish Airlines và Lufthansa.

Theo Cục Hàng không Việt Nam, cuộc khủng hoảng hiện nay mang tính chất phức tạp, chưa xác định thời điểm kết thúc, tạo áp lực đáng kể đối với vận tải hàng không, thương mại, du lịch và chuỗi cung ứng toàn cầu. Sơ bộ có thể đánh giá một số tác động đối với Việt Nam.

Thứ nhất, sụt giảm nhu cầu du lịch, giao thương trực tiếp: Các đường bay kết nối hoặc quá cảnh tại các trung tâm lớn như Dubai, Doha hay Abu Dhabi bị ảnh hưởng do tâm lý e ngại của hành khách về an toàn không phận. Các tour du lịch cao cấp từ Việt Nam đi Trung Đông (giá khoảng 100-130 triệu đồng) hiện đã bị hủy bỏ hoàn toàn.

Thứ hai, đứt gãy chuỗi cung ứng hàng hóa: Việc vận chuyển hàng hóa đi/đến Châu Âu bị chậm trễ và tăng giá cước, ảnh hưởng đến các mặt hàng xuất khẩu chủ lực của Việt Nam như linh kiện điện tử và hàng may mặc.

Thứ ba, giá vé máy bay quốc tế tăng. Khi các tuyến bay từ Việt Nam đi Châu Âu, Bắc Mỹ, Châu Phi qua Trung Đông sụt giảm, hành khách buộc phải chọn các chuyến bay qua các điểm trung chuyển khác tại Đông Nam Á và Đông Bắc Á, điều này sẽ khiến giá vé máy bay trên các đường bay này tăng do trong ngắn hạn, các hãng hàng không Việt Nam cũng như các quốc gia trong khu vực khó có thể bổ sung tải cung ứng để đáp ứng nhu cầu đột biến.

Hiện, không có hãng hàng không Việt Nam nào khai thác trực tiếp đến khu vực Trung Đông. Tuy nhiên, các đường bay từ Việt Nam đi Châu Âu của Vietnam Airlines phải điều chỉnh hoàn toàn để tránh không phận Iran, Iraq và các vùng lân cận. Theo đó, các chuyến bay hiện phải sử dụng hành lang phía Bắc (qua Trung Á/Trung Quốc) hoặc hành lang phía Nam (qua Nam Á và bán đảo Ả Rập Saudi, thời gian bay kéo dài thêm từ 10-15 phút/chuyến. Điều này khiến chi phí tăng thêm ước khoảng 2.000 USD/chuyến bay. Bên cạnh đó, nếu xung đột leo thang, Vietnam Airlines đối mặt với việc phải trả thêm Phí bảo hiểm rủi ro chiến tranh (War Risk Insurance) với mức thêm khoảng 10-15% đối với các máy bay khai thác trên các tuyến xuyên lục địa có tiếp giáp vùng xung đột.

Gần 6 ngàn hành khách bị mắt kẹt, VATM và ACV thất thu

Hiện tại có 3 hãng hàng không Trung Đông là Qatar Airways, Emirates, Etihad Airways đang khai thác 6 đường bay từ Abu Dhabi (UAE), Jebel Ali (UAE), Dubai (UAE) và Doha (Qatar) đến Hà Nội, TPHCM và Đà Nẵng với tần suất trung bình 12 chuyến/ngày. Về cơ bản, các hãng hàng không này đều sử dụng các sân bay ở Doha, Dubai và Abu Dhabi như là các trạm trung chuyển để vận chuyển hành khách từ Bắc Mỹ (bờ Đông), Châu Âu và Châu Phi đến Việt Nam. Tháng 1-2026, các hãng hàng không này vận chuyển 141 ngàn khách và 11 ngàn tấn hàng hóa đi/đến Việt Nam.

Đến thời điểm hiện tại, do ảnh hưởng bởi tình hình chiến sự, từ ngày 28-2 đến ngày 2-3 các hãng hàng không này đã phải hủy 23 chuyến bay với gần 6 ngàn hành khách. Bên cạnh đó, do Trung Đông là trạm trung chuyển cho khoảng 25-30% lượng hàng linh kiện điện tử và hàng công nghệ cao từ Châu Âu về Việt Nam nên việc hủy các chuyến bay cũng khiến các dây chuyền sản xuất tại các khu công nghiệp phía Bắc (Bắc Ninh, Thái Nguyên) đối mặt với nguy cơ thiếu hụt linh kiện cục bộ.

Đối với các doanh nghiệp, đơn vị cung cấp dịch vụ hàng không, nếu tình hình chiến sự kéo dài, việc các hãng hàng không Trung Đông tạm dừng khai thác cũng sẽ ảnh hưởng đến nguồn thu của các đơn vị cung cấp dịch vụ hàng không.

Dự kiến số tiền thất thu do ảnh hưởng xung đột đối với hoạt động điều hành bay của Tổng công ty Quản lý bay Việt Nam (VATM) là gần 250 ngàn USD/tuần và gần 1 triệu USD/tháng

Tổng công ty Cảng hàng không Việt Nam - ACV thất thu khoảng 10,9 triệu USD/tháng (phí phục vụ hành khách, giá dịch vụ tại cảng…).

Trước diễn biến khó lường của tình hình chiến sự tại Trung Đông, Cục Hàng không tiếp tục theo sát các diễn biến về tình hình xung đột, sẵn sàng hỗ trợ các hãng hàng không Việt Nam trong quá trình khai thác và các hãng hàng không khu vực Trung Đông khai thác trở lại khi điều kiện cho phép nhằm hạn chế thiệt hại ở mức thấp nhất do ảnh hưởng trực tiếp hoặc gián tiếp của xung đột.

Cục Hàng không sẽ phối hợp với ACV xem xét giảm giá dịch vụ sân đỗ cho các hãng hàng không bị ảnh hưởng. Trong trường hợp hình phức tạp kéo dài sẽ rà soát chính sách để đề xuất điều chỉnh cho phù hợp.

Bên cạnh đó, Cục sẽ phối hợp với các hãng hàng không Việt Nam xem xét kiến nghị việc phụ thu phí nhiên liệu hàng không nếu giá xăng dầu tăng do ảnh hưởng của xung đột kéo dài.