Lý do nhiều chủ đầu tư 'ngại' làm nhà ở xã hội tại TP.HCM

Chủ đầu tư "ngại" phát triển các dự án nhà ở xã hội tại TP.HCM do liên quan đến khó khăn về tài chính, quỹ đất và thủ tục hành chính. Ảnh minh họa: Duy Hiệu.

Chia sẻ tại hội thảo "Phát triển nhà ở xã hội tại TP.HCM - từ mô hình đến hành động" do Viện Nghiên cứu phát triển TP.HCM (HIDS) phối hợp Sở Xây dựng, Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam TP.HCM tổ chức chiều 16/1, TS Phạm Trần Hải, Phó trưởng phòng Nghiên cứu quản lý đô thị của HIDS cho biết kế hoạch phát triển nhà ở xã hội tại TP.HCM hiện gặp 3 vướng mắc lớn về quỹ đất, tài chính và thủ tục hành chính.

Mục tiêu hoàn thành 28.500 căn nhà ở xã hội năm 2026

Cụ thể, việc bố trí 20% quỹ đất nhà ở xã hội trong các dự án nhà ở thương mại thường dẫn đến các dự án quy mô nhỏ và thiếu hạ tầng đồng bộ. Chi phí bồi thường, giải phóng mặt bằng và giá đất tăng cao cũng góp phần làm giảm tính khả thi của dự án.

Về mặt tài chính, các ưu đãi chưa đủ hấp dẫn hay vốn vay ưu đãi khó tiếp cận, trong khi mức lợi nhuận bị khống chế (tương đương khoảng 10% giá thành) chưa tương xứng với rủi ro đầu tư. Các thủ tục hành chính để đầu tư dự án nhà ở xã hội còn phức tạp, kéo dài, làm chậm tiến độ dự án và tăng chi phí thực hiện.

TS Phạm Trần Hải, Phó trưởng phòng Nghiên cứu quản lý đô thị của HIDS, phát biểu tại sự kiện. Ảnh: Anh Nguyễn.

Đáng chú ý hiện nay, theo Đề án của Chính phủ về đầu tư xây dựng ít nhất 1 triệu căn nhà ở xã hội trên địa bàn cả nước đến năm 2030, chỉ tiêu phát triển nhà ở xã hội cho TP.HCM sau sáp nhập đến năm 2030 là 199.400 căn, tức chiếm đến 20% chỉ tiêu của đề án.

Trong đó, giai đoạn 2026-2030, thành phố phải hoàn thành 181.257 căn; riêng năm 2026 hoàn thành 28.500 căn, năm 2027 hoàn thành 38.157 căn, giai đoạn năm 2028-2030 phấn đấu hoàn thành 38.200 căn/năm.

Để đạt được chỉ tiêu phát triển nhà ở xã hội đã được Thủ tướng giao, ông Phạm Minh Mẫn, Phó giám đốc Sở Xây dựng TP.HCM cho biết thời gian tới, thành phố sẽ tập trung hoàn thành quy hoạch quỹ đất xây dựng nhà ở xã hội đến năm 2040 với tổng diện tích đất khoảng 2.000 ha, bao gồm 600 ha quỹ đất tại các dự án đã có theo chương trình và 1.400 ha tại các khu động lực.

Sở Xây dựng TP.HCM cũng sẽ phối hợp với Sở Quy hoạch - Kiến trúc để cụ thể hóa các quy hoạch và vị trí cụ thể trong các khu động lực, gần các tuyến vành đai của thành phố, từ đó huy động các nguồn lực kêu gọi đầu tư xây dựng nhà ở xã hội.

Về đầu tư xây dựng, thành phố tập trung thúc đẩy hoàn tất thủ tục pháp lý của 47 dự án (quy mô khoảng 31.500 căn) đã có chấp thuận chủ trương đầu tư để khởi công trong quý I năm nay, đồng thời ban hành quy định cơ chế hỗ trợ chủ đầu tư thực hiện dự án nhà ở xã hội của thành phố; tập trung thực hiện việc giao chủ đầu tư thực hiện dự án nhà ở xã hội theo quy định.

Đại diện Sở Xây dựng cho hay sẽ dồn lực tháo gỡ vướng mắc, đảm bảo đủ điều kiện để 18 dự án khởi công trong quý I/2026, tạo nguồn hoàn thành chỉ tiêu 28.500 căn nhà ở xã hội trong năm 2026. Trước mắt, 18 dự án dự kiến được khởi công trong quý I năm nay.

Ngoài ra, TP.HCM đang nghiên cứu kiện toàn Quỹ phát triển nhà ở TP.HCM theo mô hình Quỹ nhà ở quốc gia cũng như xem xét bổ sung chức năng quỹ tiết kiệm nhà ở, nhằm kiểm soát đối tượng thụ hưởng, xác định nhu cầu thực và tạo nguồn tài chính bền vững cho nhà ở xã hội.

Siết trách nhiệm của chủ đầu tư

Đáng chú ý, để tăng cường kỷ cương pháp luật, đảm bảo hoàn thành chỉ tiêu phát triển nhà ở xã hội của Chính phủ, ông Mẫn nói thêm Sở sẽ tham mưu UBND TP.HCM ban hành các biện pháp chế tài, nhằm siết trách nhiệm của chủ đầu tư trong việc triển khai nhà ở xã hội, đồng thời khắc phục tình trạng chậm trễ hoặc né tránh nghĩa vụ dành 20% quỹ đất trong các dự án nhà ở thương mại.

Đối với các dự án nhà ở thương mại có bố trí quỹ đất dành để phát triển nhà ở xã hội mà chậm triển khai nhà ở xã hội, Sở Xây dựng sẽ không xem xét giải quyết thủ tục về thông báo nhà ở hình thành trong tương lai đủ điều kiện được bán, cho thuê mua đối với dự án nhà ở thương mại, trong trường hợp chủ đầu tư chưa triển khai đầu tư thực hiện nhà ở xã hội trong dự án.

Về các dự án đã hết tiến độ thực hiện nhưng chủ đầu tư chưa hoàn thành thủ tục pháp lý để được cấp phép xây dựng, cơ quan có thẩm quyền đề xuất không gia hạn tiến độ thực hiện, đồng thời xem xét chấm dứt hoạt động dự án, thu hồi quỹ đất và dự án nhà ở xã hội. Chủ đầu tư còn có thể bị xử lý vi phạm hành chính nếu chậm triển khai thực hiện dự án theo quy định của pháp luật.

Trường hợp dự án chưa hết tiến độ thực hiện theo văn bản chấp thuận chủ trương đầu tư hoặc thời gian thực hiện dự án còn lại không đủ để thi công đúng tiến độ, nếu chủ đầu tư không hoàn tất thủ tục pháp lý khởi công ngay trong quý I, Sở Xây dựng kiến nghị UBND TP.HCM thu hồi dự án và quỹ đất để giao cho Bộ Quốc phòng, Bộ Công an, Tổng Liên đoàn Lao động thành phố… triển khai nhà ở xã hội cho các nhóm đối tượng nhà ở xã hội có nhu cầu.